# phpMyAdmin MySQL-Dump
# version 2.5.0
# http://www.phpmyadmin.net/ (download page)
#
# Host: localhost
# Gjeneruar mė: 31 Maj, 2007 at 11:36 AM
# Versioni i MySQL: 4.0.20
# Versioni i PHP: 4.3.7
# Databazė : `monitori`
# --------------------------------------------------------

#
# Struktura e tabelės `artikujt`
#
# Krijimi: 07 Kor, 2004 at 10:19 AM
# Ndryshimi i fundit: 30 Maj, 2007 at 05:34 PM
# Kontrolli i fundit: 07 Kor, 2004 at 10:20 AM
#

CREATE TABLE `artikujt` (
  `id` varchar(10) NOT NULL default '',
  `titulli` varchar(150) NOT NULL default '',
  `teksti` text NOT NULL,
  `autori` varchar(30) NOT NULL default '',
  `kategoria` varchar(50) NOT NULL default '',
  `abstrakt` text NOT NULL,
  `mainFoto` varchar(25) default NULL,
  `tabela1` varchar(25) default NULL,
  `tabela2` varchar(25) default NULL,
  `graf1` varchar(25) default NULL,
  PRIMARY KEY  (`id`),
  FULLTEXT KEY `titulli` (`titulli`,`teksti`)
) TYPE=MyISAM COMMENT='e perkohshme';

#
# Dump i tė dhėnave pėr tabelėn `artikujt`
#

INSERT INTO `artikujt` VALUES ('013411RM', 'Shqipėria, partneri i parė strategjik', 'Intervistė me ambasadorin e Greqisė nė Shqipėri, \r\nz. Pandeli Karkabashi\r\n\r\nShteti fqinj Greqia, organizatori i Lojrave Olimpike tė Verės, i ka vėnė Shqipėrisė notėn 10 pėrsa i pėrket masave qė ka marrė nė kuadėr tė sigurisė pėr Lojrat Olimpike. Nė njė intervistė dhėnė pėr “Monitor”, ambasadori i Greqisė nė Shqipėri, Z. Pandeli Karkabashi ėshtė shprehur optimist pėr marrėdhėniet ekonomike dhe diplomatike Shqipėri-Greqi. Greqia synon tė jetė partneri i parė tregtar i Shqipėrisė, ndėrsa ajo e konsideron vendin tonė partnerin e parė strategjik nė Ballkan. Mė shumė informacion Ambasadori jep nė intervistėn pėr “Monitor”.  \r\n\r\nSi i vlerėsoni, nė pėrgjithėsi, marrėdhėniet Shqipėri-Greqi nė vitet e fundit, cilat janė pikat mė kulmore pozitive dhe negative tė tyre?\r\nNėse bėjmė njė vlerėsim tė pėrgjithshėm tė marrėdhėnieve tregtare, nė fakt duhet bėrė njė rishikim i ecurisė sė tyre 33-vjeēare. Dua ta filloj nga koha kur kemi vendosur marrėdhėniet diplomatike. Kjo ambasadė nė Tiranė u hap nė vitin 1972. Po ashtu dhe ambasada shqiptare nė Athinė. Njė pikė kulmore pozitive do tė thosha se ishte ajo e vitit 1987, kur u njoftua heqja e ligjit tė luftės. E sjell ndėrmend kėtė periudhė, pasi duke qenė nė detyrė nė Ambasadėn e Greqisė nė Tiranė ia komunikova kėtė lajm palės shqiptare. Gjithashtu, njė pikė kulmore pozitive pėr atė kohė ishte vizita, qė pasoi kėtė njoftim, e ministrit tė atėhershėm tė Jashtėm tė Greqisė, z. Karolios Papulias, qė shoqėrohej nga ministrja e Kulturės, znj. Melina Mėrkuri, nė nėntor tė 1987. \r\nSigurisht, njė pikė tjetėr kulmore ishte ndryshimi i regjimit nė Shqipėri, fillimi i ndryshimeve qė ndodhėn nė vendin tuaj. Gjatė muajve shkurt dhe mars, kur ra regjimi i atėhershėm, unė nuk isha kėtu. Isha larguar nga Shqipėria, por i kisha pėrjetuar ngjarjet qė i paraprinė atij ndryshimi. E kam pėrjetuar krizėn e refugjatėve tė ambasadave nė vitin 1990. Nga ky moment hapet njė epokė e re nė marrėdhėniet greko-shqiptare. Kėtė periudhė unė do ta karakterizoja qė nga pozitive deri nė shumė pozitive pėrsa i pėrket ecurisė sė kėtyre marrėdhėnieve. \r\n\r\nGreqia gjithnjė e mė tepėr po e thekson strategjinė e saj pėr zgjerim nė Ballkan. Ē’vend zė Shqipėria nė kėtė strategji dhe nė ēfarė pozite mund tė konsiderohet nė raport me shtetet e tjera?\r\nGreqia, dhe kėtė gjė nuk lodhem sė pėrmenduri tek tė gjithė bashkėbiseduesit e mi, sheh te Shqipėria partnerin e parė strategjik nė Ballkan. Shqipėria e ka bėrė drejt pėrzgjedhjen e saj, duke zgjedhur objektivin e saj, qė ėshtė integrimi nė strukturat Euroatlantike. Kėtė situatė, para disa vitesh e ka kaluar dhe Greqia. Kėshtu, qoftė kujtimet, qoftė pėrvojat tona, nė lidhje me kėtė ēėshtje janė jo shumė tė largėta. Prandaj ne kemi mundėsi tė kontribuojmė nė drejtim tė ndihmės pėr integrimin e vendit tuaj. Mos harrojmė se Greqia ėshtė i vetmi vend anėtar i Bashkimit Europian dhe anėtar i NATO-s, qė ka kufi me Shqipėrinė. Ne na intereson qė fqinji ynė tė jetė anėtar i kėtyre organizmave, si BE-sė ashtu dhe NATO-s. Njė gjė e tillė na intereson pėr ta bėrė jetėn tonė mė tė mirė, mė tė sigurtė, si dhe rrit shkallėn e stabilitetit nė Ballkan e mė gjerė nė rajon. \r\nNuk dua t’i hyj historive, qė qarkullojnė ide se Ballkani ėshtė si baruti i Europės. Detyra jonė dhe interesi ynė kombėtar na imponon ta heqim atė detonator, qė mund t’i japė flakėn kėsaj fuēie baruti. Thuhet nė mėnyrė karakteristike qė pėr ato njollat e bardha, ose ato shtete nė hartėn e Europės, tė cilat nuk janė bėrė anėtare, ne duhet tė kujdesemi qė dhe ato tė bėhen anėtare tė Bashkimit Europian. \r\nPra, dua tė theksoj se Greqia e konsideron Shqipėrinė si partneren e saj tė parė strategjike dhe bėn ē’ėshtė e mundur ta ndihmojė Shqipėrinė pėr tė arritur kėtė objektiv tė vėshtirė qė i ka vėnė ajo vetes. \r\n\r\nĒfarė bėhet me planin pėr rindėrtimin e Ballkanit dhe si ka ecur pjesa pėr Shqipėrinė?\r\nKy plan nė vetvete ėshtė nė ristrukturim pas ndryshimit tė qeverisė, por pėrparėsitė mbeten po ato. Dhe brenda kėtyre pėrparėsive Shqipėria ėshtė nė vend tė parė. Nė lidhje me kėtė ēėshtje, gjėra mė tė reja unė mund t’ju them mbas mbarimit tė Lojrave Olimpike. \r\n\r\nGreqia ėshtė kritikuar vazhdimisht pėr ngadalėsi nė punimet dhe pėrgatitjet pėr Lojrat Olimpike. Pse ndodh njė gjė e tillė dhe cilat janė masat tani nė prag tė Lojrave?\r\nFalė Zotit, tė gjitha kėto janė tė kaluara. Jemi gati pėr Lojrat Olimpike. Me kontributin edhe tė fqinjėve edhe tė partnerėve tanė, kėto Lojra Olimpike do tė jenė shumė tė sigurta. Nė 13 gusht, shpresoj dhe tė gjithė do tė shohin Lojrat Olimpike mė tė mira qė janė bėrė ndonjėherė. Le tė shpresojmė qė nuk do tė jetė shumė vapė. \r\n\r\nSi vlerėsohet angazhimi i Shqipėrisė pėr ēėshtjen e sigurimit tė Lojrave Olimpike dhe ēfarė note do t’i vihej (p.sh., nga 1 nė 10) Shqipėrisė nė pėrgatitjet e saj?\r\nPėrsa i pėrket sigurisė sė Lojrave Olimpike, ashtu si mė pyesni ju nė lidhje me shkallėn unė do tė jepja notėn 10. Bashkėpunimi midis autoriteteve tė sigurisė dhe tė rendit tė tė dy vendeve ėshtė shembullor. Siē mund ta dini, ministri i Rendit grek me tė marrė detyrėn e tij si ministėr, vizitėn e parė e realizoi nė Tiranė. Kjo vizitė nuk ishte thjesht protokollare, por u konkretizua nė shumė sektorė bashkėpunimi dhe ndėrveprimi midis autoriteteve tė tė dy vendeve. Kėtė mund ta themi si nė rastin politik, ashtu dhe nė rastin personal. Tė dy ministrat shqiptarė dhe grekė tė rendit janė takuar rreth 4 herė, janė takuar gjithashtu ministrat dhe sekretarėt e tė dy vendeve pėr tė diskutuar pėr kėtė problem. Ndėrsa pėrsa u pėrket autoriteteve policore, komisar ose drejtor tė kufirit, dua tė them se ata takohen nė mėnyrė tė rregullt midis tyre. Kėshtu qė ėshtė krijuar njė kuadėr bashkėpunimi midis autoriteteve pėrkatėse tė dy vendeve, qė nuk lė asnjė boshllėk. Ėshtė krijuar njė rrjet i vėzhgimit policor dhe nė tė kontribuojnė edhe partnerėt tanė amerikanė apo gjermanė e italianė. Po ashtu kemi dhe ndihmėn e atyre vendeve qė kanė organizuar sė fundmi Lojrat Olimpike.\r\n\r\nA duhet tė kenė frikė emigrantėt shqiptarė se nuk do tė jenė mė tė mirėpritur, pasi tė pėrfundojnė Lojrat Olimpike?\r\nNuk ka asnjė arsye, qė emigrantėt shqiptarė nė Greqi tė shqetėsohen se ēfarė do tė bėhet me ta pas mbarimit tė Lojrave Olimpike. Emigrantėt shqiptarė qė janė tė ligjshėm nė Greqi kanė dhėnė kontribut tė posaēėm nė pėrgatitjen e Lojrave Olimpike, gjė qė vlerėsohet si nga shteti grek dhe nga ai shqiptar, ashtu siē vlerėsohet dhe prania e shqiptarėve nė Greqi. Emigrantėt shqiptarė bashkėjetojnė me grekėt, fėmijėt e tyre shkojnė nė shkollė dhe nė universitete si fėmijėt grekė. Ne i shohim emigrantėt shqiptarė si njė pjesė tė gjallė tė indit shoqėror nė Greqi. Dimė qė njė pjesė e madhe e tyre kanė njė qėndrim tė pėrkohshėm nė Greqi dhe gjatė vizitės sė fundit tė zotit Nano nė Greqi ėshtė diskutuar dhe pėr mėnyrėn se si ata tė ndihmohen, qė me ato tė ardhura qė kanė grumbulluar me punėn nė Greqi, t’u ofrohen nxitės qė tė rikthehen me kursimet e tyre, duke investuar nė vendin e tyre. Siē i tha z. Karamanlis z. Nano gjatė bisedimeve qė zhvilluan, shqiptarėt kanė shtėpinė e tyre tė dytė nė Greqi. Duhet qė tė dy vendet t’i ndihmojnė kėta njerėz, nė mėnyrė qė tė rindėrtojnė shtėpinė e tyre tė parė nė Shqipėri. Dhe kėtė gjė do ta realizojmė me njė bashkėpunim shembullor mes dy vendeve.\r\n\r\nKu janė tė pėrqendruara sot ndihmat ekonomike, kreditė dhe investimet greke dhe cilat janė projektet pėr tė ardhmen? \r\nInvestimet qė bėhen nga pala greke janė tė shumėllojshme, por mbizotėrojnė nė fushėn e karburanteve, bankave e tė ndėrtimit. Mos harrojmė, qė shoqėria mė e madhe e telefonisė celulare AMC ėshtė “bijė” e Cosmote nė Greqi. Pra, dua tė them qė ne jemi tė pranishėm dhe konkretė nė Shqipėri me investimet tona dhe mesa di unė, Greqia ėshtė partneri i dytė tregtar i Shqipėrisė me tendencė tė zėrė vendin e parė. Dhe pėr tė arritur kėtė objektiv si pala greke dhe ajo shqiptare po punojnė nė mėnyrė rezultative. Z. Nano gjatė vizitės sė fundit nė Athinė zhvilloi njė darkė pune me njė numėr tė madh biznesmenėsh tė rėndėsishėm grekė. Isha i pranishėm nė kėtė takim dhe konstatova se kishte interes nga tė dy palėt. Pėrshtypja ime personale ėshtė qė ky interesim institucionalizohet sa mė shumė rritet ekonomia e tregut nė Shqipėri. \r\nPra duke e mbyllur, dua tė them qė Shqipėria ndodhet nė rrugėn e drejtė dhe Marrėveshja e Asociim Stabilizimit, nė bazė tė sė cilės bėhen dhe tratativat, parashikon hapa konkrete pėr legjislacionin e ēdo vendi qė dėshiron tė bėhet anėtar. Dhe kėto nuk janė vetėm tė drejtat e njeriut, pėr tė cilat dua tė them qė Shqipėria po bėn hapa tė reja. Ėshtė dhe ekonomia e tregut, ndėrtimi i institucioneve pėr njė ekonomi funksionale. Nė kėto fusha Greqia ėshtė nė krah tė Shqipėrisė, sepse ėshtė nė interesin tonė kombėtar tė kemi nė krah njė vend demokratik dhe me njė ekonomi funksionale dhe bėjmė ē’ėshtė e mundur qė kjo ecje para mos tė ndėrpritet.', 'Revista Monitor', 'Greqia - Lojrat Olimpike', 'Intervistė me ambasadorin e Greqisė nė Shqipėri, \r\nz. Pandeli Karkabashi\r\n\r\nShteti fqinj Greqia, organizatori i Lojrave Olimpike tė Verės, i ka vėnė Shqipėrisė notėn 10 pėrsa i pėrket masave qė ka ', 'ambassadori-grek.jpg', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('013413GE', 'Bien importet nga Greqia', 'Gjatė vitit 2003, importet e Shqipėrisė nga Greqia kanė rėnė nė 389 milion euro, nga 410 milion euro qė ishin nė vitin 2002 dhe 429.1 milion euro nė vitin 2001, kur importet nga Greqia ishin nė nivelin mė tė lartė historik.\r\n\r\nMarrėdhėniet Shqipėri-Greqi: Bashkė me ndryshimin e qeverive, vihet re edhe njė ndryshim tendence nė tregti\r\n\r\nNė mars tė kėtij viti, nė Greqi ndodhi njė ndryshim historik: E djathta greke, e cila kishte 20 vjet qė qėndronte nė opozitė me pėrjashtim tė periudhės 1990-93, fitoi bindshėm shumicėn kuvendore dhe krijoi qeverinė. Kryeministri i ri, Costas Caramanlis deklaroi para se tė fitonte zgjedhjet se numri aktual i emigrantėve, prej 1 milion vetėsh, ishte shumė i madh pėr Greqinė dhe se mendonte se numri maksimal i emigrantėve qė jetojnė nė Greqi, nuk duhet tė jetė mė shumė se 400 mijė. \r\nKjo rezultoi vetėm njė propagandė elektorale. Qeveria e re ishte mė shumė e angazhuar pėr Lojrat Olimpike sesa pėr ēėshtjet e emigrantėve dhe nė kėtė kuadėr, procedoi me njohjen dhe regjistrimin e njė numri tė madh emigrantėsh si masė kontrolli. \r\nPor qė nga ajo kohė, Shqipėria dhe Greqia, pėrveē problemit tė emigrantėve kanė diskutuar edhe problemin e pronave tė ēamėve. Pas njė kėrkese pėr tė miratuar njė rezolutė kuvendore nė lidhje me kėtė ēėshtje, diplomacia greke e pėrdori pikėrisht problemin e emigrantėve si mekanizėm presioni pėr maxhorancėn socialiste, e cila abstenoi nė votimin pėr rezolutėn, ndėrkohė qė pėrfitoi njė angazhim tė lehtė grek pėr ta zgjidhur problemin ēam jashtė kuadrit politik. Gjithsesi, zėdhėnėsi i qeverisė sė re greke Russopoulos tha se qeveria e djathtė nuk do tė ndryshojė qėndrim pėr momentin nga ajo paraardhėse nė lidhje me problemin Ēam.\r\n\r\nMes politikės dhe ekonomisė\r\n \r\nKur kryeministri shqiptar, z. Fatos Nano mori pėr herė katėrt kėtė post, nė shtator tė vitit 2002, theu njė rregull tė vjetėr: Ai vizioi mė parė Italinė sesa Greqinė, ndryshe nga paraardhėsit e tij tė qeverive socialiste. Herėn e fundit qė Nano vizitoi Greqinė, nė maj tė kėtij viti, ai ishte kryeministri i parė i huaj nė kohėn e qeverisė sė djathtė greke, por vetėm dy javė mė parė, kishte kryer njė vizitė tjetėr nė Itali. Gjatė kėsaj kohe, Shqipėria i ka ofruar mė shumė biznes italianėve dhe amerikanėve, sesa grekėve. Ajo i dha njė leje koncesionare pėr rezerva nafte shoqėrisė italiane “La petrolifera”, ndėrsa dihet se tregu i naftės nė Shqipėri kontrollohet kryesisht nga shoqėritė greke. Pėrfitimet greke nė tregun e telefonisė nė Shqipėri kanė rėnė paksa, pas njė administrimi mė serioz tė Albtelecom, gjatė vitit tė kaluar dhe pjesės sė parė tė kėtij viti. Gjatė kėtyre dy viteve tė fundit, Shqipėria ėshtė angazhuar direkt apo indirekt pėr tė ndaluar “pushtimin” e Greqisė fillimisht, duke refuzuar diplomatikisht interesin pėr blerjen e Bankės sė Kursimeve nga ana e Bankės Kombėtare tė Greqisė dhe tė Bankės sė Pireut, si dhe mė pas blerjen po nga Banka Kombėtare Greke tė Bankės Kombėtare Tregtare, kur Autoriteti Turk i Sigurimit tė Depozitave e hodhi nė shitje. \r\nGjatė dy viteve tė fundit, politika greke ka shfaqur disa herė bashkėpunim me opozitėn e djathtė shqiptare. Lideri Demokrat Sali Berisha ka folur njėherė pėr mikun e vet Costas Caramanlis. Nė tetor tė vitit tė kaluar, kur u zhvilluan zgjedhjet pėr pushtetin vendor, opozita arriti tė fitojė nė Sarandė kundrejt njė kompromisi pėr Himarėn me Partinė Bashkimi pėr tė Drejtat e Njeriut. Saranda ėshtė njė qytet ku biznesmenėt e majtė kanė investuar miliona dollarė nė turizmin elitar dhe marrja e bashkisė nga opozita pėrbėn njė ndryshim tė konsiderueshėm. \r\n \r\nImportet nė rėnie\r\n \r\nTė dhėnat mė befasuese vijnė nga tregtia. Gjatė vitit 2003, importet e Shqipėrisė nga Greqia kanė rėnė nė 389 milion euro, nga 410 milion euro qė ishin nė vitin 2002 dhe 429.1 milion euro nė vitin 2001, kur importet nga Greqia ishin nė nivelin mė tė lartė historik. Eksportet e Shqipėrisė drejt Greqisė janė rritur lehtė nga 47.7 milion euro nė 2002 nė 50.8 m nė 2003. Gjatė tremujorit tė parė tė kėtij viti, Greqia zuri vetėm 18% tė importeve shqiptare kundrejt 23%, qė kishte nė vitin 2003. Edhe nė bazė tremujore, importet nga Greqia kanė rėnė sipas tė dhėnave tė Institutit tė Statistikave. Por a ėshtė e mundur qė tė dhėnat mbi bilancin tregtar tė ndryshojnė sė bashku me qeverinė?\r\nNė fillim tė vitit 2003, njė gazetė opozitare me kryeministrin Fatos Nano publikoi njė shkrim qė kritikonte faktin se njė njeri i kryeministrit ishte vendosur drejtor i pikės doganore tė Kakavijės, pika kryesore hyrėse e importeve nga Greqia. Nė vitin 1998, kur ish-drejtorja e zyrės sė Bashkimit Europian pėr Asistencėn Doganore nė Shqipėri, Natalina Cea u largua nga Shqipėria, ajo foli pėr problemin qė kishte lindur me sistemin e referencave doganore, tė cilat disfavorizonin importet nga Italia. Akoma mė herėt, duhet tė kujtojmė trazirat nė fshatin e Lazaratit, tė njohur pėr biznesmenė qė importojnė nga Greqia, si dhe fjalėt e njė kryeministri shqiptar nė Gjirokastėr: “E kemi zbritur biznesin nga Lazarati nė Vrisera”. \r\nKėto detaje mjaftojnė pėr tė shpjeguar rėnien e importeve nga Greqia me ndryshimin e qeverive. Shqipėria importon nga Greqia ushqime tė gatshme, pije dhe duhan me vlerė tė pėrgjithshme prej rreth 60 milion eurosh, produkte minerale 60 milion, pajisje elektrike dhe mekanike 50 milion etj. Ndryshe nga vendet e tjera tė Ballkanit, si Maqedonia dhe Bullgaria, qė kanė mbrojtur me ēdo ēmim prodhuesit vendas tė duhanit (monopole shtetėrore) duke lėnė tė huajt jashtė, Shqipėria nuk e ka bėrė njė gjė tė tillė. Ajo importon pjesėn dėrrmuese tė cigareve nga Greqia. \r\n \r\nDashuri dhe xhelozi\r\n\r\nHistorikisht, marrėdhėniet mes Greqisė dhe Shqipėrisė kanė qenė njė pėrzierje e dashurisė dhe urrejtjes. Nė vitin 1987, qeveria greke deklaroi se abrogoi ligjin, qė i shpallte luftė Shqipėrisė si aleate e fashizmit, pėr t’i hapur rrugėn rilidhjes sė marrėdhėnieve diplomatike. Ligji kishte qėndruar nė fuqi nė Greqi nga viti 1940 me njė nen tė fundit qė cilėson si tradhėtar ēdo qeveri greke qė e hedh poshtė atė. Ligji mbetet nė fuqi pėr shkak se Kuvendi grek nuk e ka ratifikuar vendimin e qeverisė Papandreu. Por kjo nuk i ndaloi tė dy vendet tė lidhin njė traktat miqėsie dhe bashkėpunimi nė vitin 1996, ku pėrfshihej angazhimi pėr tė zgjidhur tė gjitha problemet e debatueshme. Pas kėsaj, njė garnizon trupash ushtarake greke qėndroi pėr shumė kohė nė territorin e Shqipėrisė falė disa marrėveshjeve dypalėshe. Njė vit mė parė, Greqia njoftoi, gjithashtu, se do tė tėrheqė njė pjesė tė garnizoneve ushtarake nga kufiri me Shqipėrinė e Maqedoninė, falė uljes sė rrezikut tė agresionit. Ajo njoftoi se do t’i pėrdorte fondet e shkurtuara pėr zhvillim ekonomik tė vendeve tė Ballkanit. \r\n\r\nTulatja e planit pėr \r\nrindėrtimin e Ballkanit\r\n\r\nMegjithatė, vala e madhe ekspansioniste greke e viteve ‘98-’01, duket se ėshtė zbehur, ose pėr momentin ėshtė ndalur. Bankat greke kanė hyrė nė konkurrencė me gjigantėt e Perėndimit nė Bullgari (ku bankat konsiderohen si sektor i mbiinvestuar), apo tė vendeve tė tjera. Shoqėria numėr dy e telefonisė celulare, Panafon, tashmė ėshtė tėrėsisht nė duart e anglezėve. Biznesi i Helenic Petroleum me rafinerinė e Shkupit mori fund. Pėrpjekja pėr tė bashkuar shoqėritė greke me gjigantin rus LukOil dėshtoi. Plani Grek pėr Rindėrtimin e Ballkanit, qė synonte tė shpenzonte 500 milion euro pėr Ballkanin, nuk po dėgjohet mė askund. Grekėt shitėn pėr Philip Morris, shoqėrinė e tyre historike tė prodhimit tė cigareve, Papastratos.', 'Gjergj Erebara', 'Greqia - Lojrat Olimpike', 'Gjatė vitit 2003, importet e Shqipėrisė nga Greqia kanė rėnė nė 389 milion euro, nga 410 milion euro qė ishin nė vitin 2002 dhe 429.1 milion euro nė vitin 2001, ', 'tregtia-me-greqine.jpg', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('013407RM', 'Miqtė dhe miqėsia', 'Pėr dy ditė dhe tė gjithė tė apasionuarit pas sporteve do tė gozhdohen pėrpara ekraneve televizive pėr tė ndjekur garat sportive tė shumė disiplinave. Sepse pas dy ditėsh, mė 13 gusht 2004, fillojnė Lojėrat Olimpike tė Verės nė Athinė. Shteti fqinj i jugut, Greqia do tė jetė sivjet shtėpia e Lojėrave Olimpike, duke e rikthyer kėtė traditė nė vendin ku ajo lindi. Lojėrat Olimpike janė njė ngjarje shumė e rėndėsishme e sportit botėror. Por kėto Lojėra bartin me vete rėndėsi edhe pėr zhvillimin e ekonomisė, turizmin, pėr pėrhapjen e imazhit tė vendit pritės. Pėr kėtė arsye Greqia nuk ėshtė kursyer nė shpenzime. Paratė janė derdhur “pa hesap” me shpresėn se do tė kompensohen me mė shumė turistė dhe rritje ekonomike. Mbi tė gjitha grekėt punojnė pėr t’u rreshtuar nė vendet mė tė pėrparuara duke i treguar Botės se edhe ata dinė fare mirė tė administrojnė ngjarje tė tilla. Tė gjithė presin dhe shpresojnė pėr Lojėrave Olimpike tė suksesshme. Por Greqia dhe sidomos sportistėt e turistėt kėrkojnė tė ndjekin Lojėrat Olimpike qetėsisht, tė siguruar prej sulmeve terroriste. Pėr kėtė njė plan sigurie i gjithanshėm ėshtė hartuar dhe testuar. Megjithatė, ankthi mbetet. Gjithkush do tė shpėtojė prej tij kur tė pėrfundojnė Lojėrat.\r\nShqipėria, gjithashtu, ėshtė vend pjesėmarrės nė Lojėrat Olimpike. Pjesėmarrjes me njė ekip modest nė vite nė tė tilla ngjarje, sivjet i shtohet edhe njė kontribut mė shumė. Shqipėria ėshtė angazhuar tėrėsisht pėr tė siguruar Lojėrat Olimpike. Me njė plan tė gjerė masash janė vėnė nėn kontroll pikat kufitare, janė forcuar kontrollet e lėvizjes si dhe janė shpenzuar jo pak pėr buxhetin e vendit, 2.8 milion euro, qė fqinji ynė tė jetė tėrėsisht i sigurt prej nesh. Dhe ia arritėm me sukses. Ambasadori i Greqisė nė Tiranė i vuri notėn 10 Shqipėrisė pėr pėrgatitjet dhe angazhimin e saj  pėr sigurinė e Lojėrave Olimpike tė Greqisė. Dhe nuk kishte si tė ndodhte ndryshe. Historikisht Shqipėria ka manifestuar vetėm qėndrime dashamirėse ndaj ēdo fqinji tė vet. Atė pėr tė cilėn jemi mburrur shpeshherė se kurrė nuk kemi kėrcėnuar dhe pushtuar toka fqinje tashmė po e ndryshojmė. Po pėrpiqemi qė edhe tė sigurojmė fqinjėt prej terrorizmit tė dikujt tjetėr.\r\nNėse grekėt kėrkojnė tė jenė krenarė pėr Lojėrat e tyre Olimpike dhe shqiptarėt kanė tė drejtė tė krenohen pėr miqėsinė, qė u ofrojnė fqinjėve. Ne dimė tė jemi gjithnjė miq, pavarėsisht nga rrethanat apo ngjarjet historike. Tė shpresojmė qė miqėsia do tė na respektohet.', 'Revista Monitor', 'editorial', 'Pėr dy ditė dhe tė gjithė tė apasionuarit pas sporteve do tė gozhdohen pėrpara ekraneve televizive pėr tė ndjekur garat sportive tė shumė disiplinave. Sepse pas dy ditėsh, mė 13 ', '', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('013412DF', 'Njė medalje ari pėr rritjen ekonomike', 'Ekonomia greke po grafullon me njė shpejtėsi tė madhe, \r\nmesatarisht 4.2% nė vit qysh nga viti 2000, kur filluan pėrgatitjet pėr Lojėrat Olimpike tė 2004-ės. Deri mė 13 gusht, ekonomisė 183 miliard dollarėshe, njė nga ekonomitė mė tė vogla tė eurozonės, do t’i jenė shtuar rreth 10 miliard usd shpenzime tė lidhura me kėto Lojėra. Ekonomistėt kanė llogaritur se paraja shtesė ka rritur PBB-nė reale me tė paktėn 1% vitin e kaluar, duke i siguruar Greqisė rritje mė tė shpejtė sesa zona e euros, si njė e tėrė. Gjėja e mirė, thotė Lloyd Barton, ekonomist europian i Pricewaterhouse-Coopers nė Londėr, ėshtė se pėrfitimet mund tė zgjasin edhe pasi flaka e pishtarit tė shuhet.\r\nOECD parashikon se rritja do tė ngadalėsohet nė 3.6% vitin tjetėr, pjesėrisht pėr shkak tė pėrfundimit tė tė gjitha investimeve tė lidhura me Lojėrat. Por edhe sepse qeverisė do t’i duhet tė shkurtojė shpenzimet pėr tė reduktuar deficitin buxhetor, i cili, si pasojė e shpenzimeve Olimpike mė tė larta se priteshin, e ka kaluar kufirin e detyrueshėm tė zonės sė euros, prej 3% tė PBB-sė.\r\nPor pas 2005 ekonomia duhet ta rimarrė veten nė sajė tė trashėgimisė pozitive tė Lojėrave. Dhe, duke supozuar se Lojėrat do tė jenė tė suksesshme, ekonomistėt thonė se do tė rritet edhe krenaria kombėtare e grekėrve duke nxitur shpenzimet konsumatore dhe tė biznesit. “Ndikimi psikologjik, ndjenja e grekėrve se ata janė midis vendeve mė tė pėrparuara, nuk duhet tė nėnvlerėsohet”, thotė Paul Mylonas, shef i ekonomistėve nė Bankėn Kombėtare tė Greqisė. Grekėt mund tė jenė mė tė gatshėm tė pranojnė reformat, qė aq shumė nevojiten, siē janė mė shumė transparencė nė qeveri dhe nė biznes. Ndėrkohė, bilanci i pagesave duhet tė pėrmirėsohet pas Lojėrave tė mėdha, importi i tė mirave kapitale do tė ndėrpritet. Olimpiket e suksesshme mund tė tėrheqin deri nė 450 mijė mė shumė turistė nė vit deri nė tė paktėn vitin 2011, parashikojnė ekspertėt e udhėtimeve. Vetėm kjo mund ta shtojė rreth 1.1 miliard usd nė vit ose 0.6% tė PBB-sė. Sigurisht, nėse Olimpiket goditen nga sulmet terroriste, turistėt mund tė braktisin vendin. Por duke abstraguar nga njė gjė e tillė, grekėt mund tė pėrfitojnė prej Lojėrave dhe ta kalojnė pjesėn tjetėr tė zonės sė euros pėr vite.', 'David Fairlamb', 'Greqia - Lojrat Olimpike', 'Ekonomia greke po grafullon me njė shpejtėsi tė madhe, \r\nmesatarisht 4.2% nė vit qysh nga viti 2000, kur filluan pėrgatitjet pėr Lojėrat Olimpike tė 2004-ės. Deri mė 13 gusht, ekonomisė ', 'businessweek_logo.jpg', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012708GE', 'Tregu i shtypit, beteja pėr ēmimin', 'Historiani i famshėm i kohėve tona Eric Hobsbawm ka publikuar nė njė nga studimet e tij fotografinė e njė revolucionari komunist, i cili njihet nė histori si botuesi i gazetės me tirazhin mė tė ulėt (300 kopje), por qė zuri edhe vendin e gazetės me mė shumė ndikim nė historinė e njerėzimit. Kjo ėshtė njė histori qė tenton tė tregojė se pėr synimin kryesor tė medias sot, pra pėrdorimi i saj pėr ndikimin nė jetėn shoqėrore, tirazhi i lartė nuk ėshtė aq domethėnės…\r\nNė median shqiptare tė shkruar,por edhe atė elektronike, sot pėr sot mund tė thuhet me bindje tė plotė se askush nuk ka falimentuar pėr shkak tė mungesės sė financimeve, por pėr shkak tė paaftėsisė pėr tė administruar nė periudha afatgjata njė produkt kaq kompleks siē ėshtė informacioni, ndikimi nė jetėn shoqėrore dhe dėfrimi. Sesa pak rėndėsi kanė tė ardhurat e krijuara nė kėtė treg, e tregon raporti i Kėshillit Kombėtar tė RadioTelevizioneve, i mbajtur nė Kuvend disa javė mė parė: “Rreth 46 % e fondeve nė televizione dhe radio sigurohen nga reklamat, 5 % nga sponsorizimet dhe 49 % nga burime tė tjera. Konstatimi nga shqyrtimi i bilanceve tė veprimtarisė ekonomike e financiare tė paraqitur nga subjektet ėshtė se shumica e operatorėve radio dhe televizivė pėrdorin tė ardhura nga veprimtari tė tjera, qė nuk kanė lidhje me veprimtarinė radio-televizive”, - deklaroi para deputetėve Sefedin Ēela, kryetar i KKRT-sė. \r\n\r\nMedia e shkruar\r\nNjė situatė akoma mė dramatike financiare vėrehet nė median e shkruar ku ekzistojnė 18 gazeta tė pėrditshme, nga tė cilat, njėra u hap vetėm pak javė mė parė. Tre tė katėrtat e kėtyre gazetave kanė njė tirazh qesharak. Tė tjera gazeta kanė tirazhe mė tė mėdha, por edhe humbje mė tė mėdha. Shumė humbasin qindramijėra euro nė vit, por askush, pėrfshirė edhe njerėzit qė i humbasin kėto para, nuk shqetėsohen fare.\r\nPor jo tė gjithė nuk kanė probleme financiare. Deputeti Nikollė Lesi ka parė gazetėn e vet nė rėnie drastike tirazhi qė nga viti 1997. Ai mendon se kjo rėnie ka ardhur si pasojė e ēmimeve ‘dumping’ tė zbatuara nga konkurrentėt e rinj. Pėr kėtė arsye, qė prej shumė vitesh ka kėrkuar zbatimin e ligjit tė vjetėr “Pėr Konkurrencėn”, ndėrsa sė fundmi dėshiron tė vendosė njė ēmim dysheme prej 30 lekėsh pėr tė gjitha gazetat. Deputeti Preē Zogaj, i cili ėshtė gjithashtu gazetar dhe publicist nga profesioni, mendon se nuk mund tė jenė deputetėt Lesi dhe Braēe hartuesit e kėtij projektligji, pasi janė qė tė dy njerėz me interesa nė kėtė treg. Siē duket, projektligji ėshtė hartuar sipas interesit tė vetėm disa operatorėve. Vetė Koēo Kokėdhima, mbi tė cilin rėndojnė dy nga nenet mė thelbėsore tė propozimeve “Lesi-Braēe”, mendon se iniciativa lidhet me dėshirėn e Kryeministrit Fatos Nano pėr ta eliminuar atė si kundėrshtar pėr projektin e plehrave urbane. Kokėdhima thotė se ēmimi i gazetės sė tij, nuk ėshtė i ulėt (dumping), pasi shoqėria Spektėr Sh.A, ka rezultuar me bilanc pozitiv vitin e kaluar. \r\n\r\nShqipėria me ēmimin mė tė ulėt tė gazetave nė Ballkan\r\nShqipėria ėshtė tregu me ēmimin mė tė ulėt tė gazetave nė rajonin e Ballkanit. Rritja e ēmimit tė gazetave, me anė tė njė ligji, nuk ėshtė asgjė tjetėr veēse njė kufizim horizontal i konkurrencės. Aktualisht, ēmimi ėshtė vetėm njė nga komponentėt qė bindin lexuesit pėr tė zgjedhur para tezgave tė gazetave. Por nė fund tė fundit, rritja e ēmimit tė gazetave nuk do tė sjellė asgjė tė keqe pėr askėnd, pasi sot ka shumė gazeta qė e kanė ēmimin 20 lekė dhe sėrish nuk arrijnė tė shesin mė shumė se 100 kopje. Ndėrsa ka gazeta tė tjera qė kushtojnė dyfish dhe qė janė nė gjendje tė konkurrojnė me dinjitet. Pėrmbajtja dhe tradita e krijuar ka qenė njė komponent po aq i rėndėsishėm sa ēmimi. Objektivi kryesor i gazetave sot nuk ėshtė biznesi, por ndikimi nė jetėn shoqėrore, kryesisht pėr efekt politik. Nė kėtė objektiv, ēmimi i shitjes sė gazetės nuk ka asnjė rėndėsi. Nė kėtė kuptim, do tė ketė thjesht njė “inflacion” qė do ta paguajnė qytetarėt. \r\n \r\nSfida e administrimit\r\nDėshira pėr tė zotėruar media ka sjellė njė rritje shumė tė fortė tė pagave tė gazetarėve dhe ekspertėve tė tjerė tė fushės, nė krahasim me sektorė tė tjerė tė ekonomisė. Zyrtarisht, media punėson 3000 vetė sot. Rritja e shpejtė e investimeve nuk ėshtė shoqėruar me rritje tė shpejtė tė profesionistėve, gjė qė ka sjellė rėnie tė cilėsisė. Megjithatė, ajo ēfarė vėrehet nė pėrvojėn e gazetave tė ndryshme, ėshtė se aftėsia nė marketing, shpėrndarje dhe administrim, ėshtė ēelėsi i suksesit pėr gazetat. Ajo ėshtė shumė shpesh mė e rėndėsishme sesa cilėsia e informacionit tė publikuar. \r\nTregu i shtypit nė Shqipėri karakterizohet sot nga konkurrenca jo e plotė, jo aq shumė si pasojė e ēmimit sesa si pasojė e kufizimit vertikal tė konkurrencės. Njė nga lėndėt e para mė problematike, letra, importohet nga pak njerėz dhe ēmimi i saj i shitjes pėr gazetat e vogla ėshtė tri herė mė i lartė se ēmimi nė tregun ndėrkombėtar. Gazetat e vogla e kanė tė vėshtirė t’i hyjnė vetė aventurės sė importimit tė letrės, sepse niveli i konsumit tė letrės prej tyre ėshtė shumė i ulėt. \r\nNga ana tjetėr, cilėsia e shtypshkrimit varion shumė nga njėra gazetė nė tjetrėn. Shpėrndarja ėshtė pjesa mė problematike. Nė disa raste ka pasur pėrpjekje pėr krijimin e agjencive shpėrndarėse, por tė gjitha kėto agjenci nuk kanė qenė tė pavarura, ato janė lidhur me njė apo disa gazeta. Nė fund tė fundit, informacioni ėshtė njė mall qė “kalbet” brenda pak orėsh. Nė rast se gazeta gjendet me tepri nė njė pikė shitjeje dhe mungon nė njė tjetėr, kjo pėrbėn humbje tė konsiderueshme pėr shtėpitė botuese. Gazetat kanė kryesisht ēmime tė shtrenjta reklamash kundrejt njė numri tė vogėl lexuesish, keqadministrim nė ofrimin e shėrbimit dhe cilėsi e dobėt e shtypit. Pėr kėto arsye, kompanitė e mallrave tė konsumit tė gjerė nuk pėlqejnė shtypin pėr reklamat e tyre, por kohėt e fundit ėshtė pėrhapur praktika e shpėrndarjes sė posterave tė reklamave bashkė me gazetat, gjė qė pėrbėn njė treg tė ri me leverdi. \r\n\r\nTregu i gazetave nė internet\r\nPėrsa i pėrket edicionit web (nė internet), gazetat shqiptare janė zhvilluar shumė nė kėtė drejtim. Ato zotėrojnė sot njė numėr tė bollshėm lexuesish tė furnizuar veēanėrisht nga shqiptarėt qė jetojnė jashtė vendit, apo zyrtarėt e shtetit, tė cilėt kanė mundėsi tė qėndrojnė ‘on line’ dhe tė lexojnė gazetat nė internet, duke zėvendėsuar blerjen e gazetave tė shtypura. Por ky sektor nuk po shfrytėzohet ende pėr reklama. \r\n \r\nAnaliza e industrisė\r\nTregu i pėrgjithshėm i gazetave tė pėrditshme vlerėsohet nė rreth 70 mijė kopje nė ditė, nga tė cilat, shtypi politik ka rreth 45 mijė kopje, ndėrsa shitje tė konsiderueshme zė edhe shtypi sportiv. Pėrsa i pėrket shtypit praktik, shitjet nuk kanė ndonjė vlerė tė madhe. \r\nPjesa dėrrmuese e gazetave, rreth 70%, shiten me ēmim bazė 20 lekė pėr kopje. Shpėrndarja nė rrethe mbulohet nga shoqėri tė ndryshme tė lidhura me njė apo disa gazeta. Mbledhja e tė ardhurave nga gazetat e shitura mbetet gjithmonė problematike. Nė kėtė pikė, janė vetėm shitjet nė Tiranė ato qė mund tė kontrollohen dhe pėr tė cilat mund tė sigurohet tėrheqja e parave dhe e kopjeve tė pashitura. Aktualisht, janė tri gazeta tė cilat jetojnė me tė ardhurat qė sigurojnė vetė. Gazetat e tjera rezultojnė tė gjitha me humbje, shpesh nė nivele tė frikshme. \r\n \r\nHistoria e ligjit tė shtypit\r\nQė nė vitin 1994, kur Kuvendi miratoi ligjin e parė rregullues pėr median, liria e kėsaj tė fundit ka qenė gjithmonė subjekt debati. Nė atė kohė, u miratua njė ligj rregullues me bazė tė huazuar nga shembulli gjerman, por qė me anė tė tij, dy gazetarė u dėrguan nė ndjekje penale, njėri prej tyre kaloi disa muaj nė burg. Nė vitin 1997, ky ligj u cilėsua si “famėkeq” dhe u zėvendėsua me njė tjetėr, ku sanksionohej thjesht se “Shtypi ėshtė i lirė”. Por edhe pas kėsaj u tha se media, si njė pushtet i rėndėsishėm, ka nevojė pėr ligje rregulluese ose kontrolluese.', 'Gj. Erebara', '', 'Historiani i famshėm i kohėve tona Eric Hobsbawm ka publikuar nė njė nga studimet e tij fotografinė e njė revolucionari komunist, i cili njihet nė histori si botuesi i gazetės ', '', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012711JO', 'Ndėrtimi. Pėrjashtimi i pazakontė shqiptar nga TVSH-ja', 'Ndryshimi i propozuar nuk duhet tė ēojė nė njė rritje tė ēmimit tė banesave nė masėn 20 % (shih Tabelėn). Nė rast se vėrtetė ndodh kėshtu, kjo do tė nėnkuptojė se ndėrtuesit i paskan blerė nė fakt tė gjithė materialet e ndėrtimit pa paguar TVSH-nė, dhe se ato janė mbėshtetur totalisht nė kontrata pune informale (ēka do ta bėnte arsyetimin pėr ndryshimin nė ligj edhe mė tė fortė.\r\nNė dhjetor tė 2001, ligji shqiptar i TVSH-sė u amendua dhe nė tė u shtua neni 20, pika 2, i cili thotė: “Furnizimi i ndėrtesave ėshtė njė furnizim i pėrjashtuar”. Me kėtė ndryshim, Ligji i TVSH-sė krijoi njė sistem tė veēantė taksash pėr sektorin e ndėrtimit. Nė rast se nė ēdo sektor tjetėr TVSH-ja 20% zbatohet nė pikėn e shitjes, duke bėrė zbritjet pėr pagesat e TVSH-sė tė bėra gjatė prodhimit dhe/ose importit, nė sektorin e ndėrtimit shteti aplikon TVSH-nė nė vlerėn e punės (siē pėrcaktohet nė udhėzimet e ligjit tė TVSH-sė) dhe nė vlerėn e materialeve tė ndėrtimit, duke ia nėnshtruar TVSH-sė edhe pagesat e qirasė pėr ndėrtesat e reja tė banimit. Tė dyja kėto karakteristika—pėrjashtimi nga TVSH-ja e shitjes sė ndėrtesave tė reja dhe taksimi i pagesave tė qirasė —nuk kanė justifikim ekonomik dhe minojnė integritetin e njė ligji tė TVSH-sė qė pėrndryshe ėshtė i hartuar mirė.\r\n\r\nKonteksti fiskal\r\nNė shumė raste sė fundmi, FMN-ja ka argumentuar se niveli i lartė i evazionit fiskal, dobėsitė nė administrimin e taksave, si dhe zbatimi i pabarabartė i ligjeve ekzistuese tė taksave ulin zhvillimin socio-ekonomik nė Shqipėri dhe e privojnė vendin nga arritja e potencialit tė tij tė plotė ekonomik. Megjithė nivelin e krahasueshėm tė taksave me vendet e tjera nė rajon, taksat e grumbulluara si pėrqindje e prodhimit tė pėrgjithshėm bruto (PPB-sė) kanė qenė nė mėnyrė tė konsiderueshme mė tė ulėta, ndėrsa pėr njė kohė tė gjatė tė ardhurat kanė qenė mė tė ulėta sesa ato tė parashikuara nė buxhet. (shih grafikun) \r\nĖshtė e qartė se kėta dy faktorė ndikojnė negativisht nė aftėsitė e qeverisė pėr tė planifikuar me efektivitet dhe pėr tė financuar investime publike tė rėndėsishme, sidomos ato qė prekin segmentet mė nė disavantazh tė shoqėrisė (siē ėshtė rasti i sektorėve prioritarė tė shėndetėsisė dhe arsimit, drita, rrugė dhe ujė). Nė tė njėjtėn kohė, investitorėt e sektorit privat, si shqiptarė dhe tė huaj, frikėsohen nga marrėdhėniet e vėshtira me administratėn tatimore dhe me vėshtirėsitė e dukshme nė: \r\n1. zbatimin e ligjeve ekzistuese nė mėnyrė tė drejtė, uniforme dhe transparente;\r\n2. nė institucionalizimin e mekanizmave tė besueshėm tė rimbursimit tė taksave dhe\r\n3. nė vendosjen e procedurave funksionale tė apelimit pėr taksat. \r\nSfida kryesore fiskale ėshtė sa e vėshtirė dhe premtuese. Qeverisė i duhet tė zgjidhė dobėsitė nė administrim nė tė treja nivelet nė tė njėjtėn kohė, ndėrsa pritjet e publikut pėr pėrmirėsime faktike mbeten tė ulėta pėr aq kohė sa objektivat e pėrgjithshme politike si p.sh., “lufta kundėr informalitetit” dhe “pėrmirėsimi i klimės sė biznesit” nuk shoqėrohen me hapa konkretė pėr t’i zgjidhur ato. Nga ana tjetėr, pėrfitimet e mundshme pėr tė gjitha palėt e interesuara - qeverinė, biznesin dhe familjet- janė tė pafundme. Nė kėtė kuadėr, programi i mbėshtetur nga FMN-ja kėrkon tė fokusohet nė hartimin e politikave ekonomike dhe nė hapa qė forcojnė administratėn fiskale dhe regjimin e taksave. Pėr tė mbėshtetur qeverinė nė kėtė aspekt, FMN-ja ka sjellė disa misione tė asistencės teknike nė Shqipėri pėr tė diskutuar masat e mundshme pėr tė pėrshpejtuar progresin nė formalizimin e aktiviteteve ekonomike, institucionalizimin e marrėdhėnies shtet-biznes bazuar nė mėnyrė strikte nė rregulla, zgjerimin e bazės sė taksueshme (njė parakusht pėr tė ulur normat e taksave) dhe si njė plotėsues kyē i kėsaj strategjie, pėrmirėsimin e cilėsisė sė shėrbimeve publike dhe tė efektivitetit tė tyre socio-ekonomik. \r\nSiē ėshtė argumentuar dhe mė parė, prirja e lartė e bizneseve pėr tė fshehur njė pjesė tė aktivitetit tė tyre ekonomik nga autoritetet tatimore, natyrisht e ndėrlikon detyrėn e tyre dhe pėrfaqėson njė nga faktorėt kryesorė qė janė shkak pėr nivelin e ulėt tė grumbullimit tė tė ardhurave nga ana e qeverisė. Duke qenė se baza e taksave ėshtė e ngushtė, shpenzimet publike janė gjithashtu tė ulėta dhe si rrjedhojė shpesh tė njė cilėsie tė ulėt, ēka pėrforcon perceptimin e njė qeverie ineficiente dhe nxitjen pėr tė vepruar nė informalitet, duke krijuar kėshtu njė rreth vicioz, i cili ėshtė i vėshtirė tė  thyhet. Natyrisht, nėse ligjet ekzistuese i ofrojnė bizneseve private njė mundėsi pėr tė shmangur taksat, ato pa dyshim qė do tė pėrfitojnė nga kėto hapėsira. Njė shembull i rėndėsishėm i formulimeve ligjore qė mundėson aktivitete ekonomike pėrtej mundėsisė sė administratės tatimore, ėshtė pa dyshim dhe ligji i TVSH-sė i debatuar aktualisht, qė e pėrjashton shitjen e ndėrtesave nga kjo taksė. \r\n\r\nNjė ftesė pėr evazion\r\nNė pjesėn mė tė madhe, ligji shqiptar pėr TVSH-nė ėshtė i hartuar mirė. Ai ėshtė relativisht i thjeshtė dhe me bazė tė gjerė, pėrveē disa pėrjashtimeve jo tė pazakonta si p.sh., pėr shėrbimet financiare dhe ato arsimore, me njė nivel tė vetėm, ēka lehtėson administrimin. Si rrjedhojė nuk ėshtė e ēuditshme qė nė krahasim me vendet e tjera tė rajonit, TVSH-ja nė Shqipėri ka shfaqje tė mirė, si nga mėnyra e hartimit, ashtu dhe nga rezultatet (shih Tabelėn 1). Shifrat e treguara nė tabelė nė fakt e nėnvleftėsojnė punėn e bėrė nga administrata tatimore dhe doganore, pasi ekonomia shqiptare ka njė sektor bujqėsor relativisht tė madh, i cili nė mėnyrė tipike ėshtė tepėr i vėshtirė pėr t’u taksuar. Prandaj, nėse do tė bėheshin rregullimet pėr diferencat nė madhėsitė relative tė sektorėve bujqėsorė tė vendeve nė rajon, tė ardhurat nga TVSH nė Shqipėri qė nė 2003 sollėn 3.8 % tė PPB-sė do tė ishin edhe mė tė larta, si nė terma absolutė, ashtu dhe nė krahasim me fqinjėt. \r\n\r\nPse ndėrtesat janė tė \r\npėrjashtuara nga TVSH?\r\nPor nė kėtė ligj tė hartuar relativisht mirė, trajtimi i ndėrtesave bie nė sy si tepėr i pazakontė. Nė vend qė tė taksohen mbi “Vlerėn e Shtuar” nė pikėn e shitjes, ndėrtesat janė tė pėrjashtuara nė mėnyrė eksplicite nga kjo praktikė standarde. Kjo nėnkupton se pėr disa jo shumė bindėse, ligji shqiptar bėn njė dallim konceptual midis shitjes sė ndėrtesave tė reja (duke taksuar lėndėt e para pėr ndėrtim) dhe shitjes sė ēdo produkti tjetėr (qė taksohet nė shitjen finale).   \r\nPėr tė kompensuar humbjen e tė ardhurave nė sektorin e ndėrtimit, administrata tatimore kombinon procesin normal tė taksimit tė materialeve tė ndėrtimit me njė metodė tepėr tė pazakontė, atė tė aplikimit tė TVSH-sė pėr vlerėn e punės (shih paragrafi 7.1 i udhėzimit nr.4 tė 11 shkurtit, 2002 pėr TVSH-nė). Pėr mė tepėr, tė ardhurat e mėvonshme tė gjeneruara nga ndėrtesat, pėrfshirė kėtu si ndėrtesat e dhėna me qira pėr qėllime tregtare, ashtu edhe ato tė dhėna me qira pėr banim, i nėnshtrohen gjithashtu TVSH-sė. \r\nSi rrjedhojė, ligji aktual shkakton njė seri shtrembėrimesh dhe problemesh, duke filluar qė nga trajtimi asimetrik i banesave nė pronėsi (tė pataksueshme) dhe tė atyre me qira (tė taksueshme). Megjithatė, ēka ėshtė mė e rėndėsishme, ligji aktual e ndėrlikon nė mėnyrė tė panevojshme mbledhjen e TVSH-sė nė sektorin e vėshtirė tė ndėrtimit, duke lejuar qė njė pjesė e “Vlerės sė Shtuar” tė njė ndėrtese tė re tė banuar nga pronari, p.sh. diferenca midis ēmimit aktual tė shitjes dhe kostos sė vetėfaturuar tė ndėrtimit, qė pėrfshin tipikisht njė “marzh fitimi” 15-20 %, tė mbetet e pataksuar. Nė kontrast, pėr ndėrtesat qė mė vonė jepen me qira “vlera e shtuar “ e pataksuar, mendohet se nė njė farė mase pėrfitohet duke taksuar pagesat e qirasė. Nė mėnyrė analoge pėr ndėrtesat e reja tregtare, kjo sasi ėshtė menduar tė mbidhet nėse pronarėt e tyre prodhojnė produkte tė taksueshme.\r\n\r\nNdryshimi i propozuar nuk duhet tė ēojė nė rritje tė ēmimit tė banesave\r\nDuke u kthyer prapa tek parimi bazė i mishėruar nė ligjin origjinal TVSH-sė, ndryshimi i propozuar nuk duhet tė ēojė nė njė rritje tė ēmimit tė banesave nė masėn 20 % (shih Tabelėn). Nė rast se vėrtetė ndodh kėshtu, kjo do tė nėnkuptojė se ndėrtuesit i paskan blerė nė fakt tė gjithė materialet e ndėrtimit pa paguar TVSH-nė, dhe se ato janė mbėshtetur totalisht nė kontrata pune informale (ēka do ta bėnte arsyetimin pėr ndryshimin nė ligj edhe mė tė fortė). \r\nNė mėnyrė analoge me ēdo produkt tjetėr, ligji i TVSH-sė parashikon qė nėpėrmjet mekanizmit normal tė rimbursimit tė TVSH-sė, pagesat e TVSH-sė pėr materialet e ndėrtimit dhe vlerėn e punės do tė rimbursohen. Si rezultat, ēmimi i ndėrtesave tė reja me TVSH do tė rritet vetėm me 0.2 (norma e TVSH-sė) shumėzuar pjesėn e pataksuar aktualisht, qė ėshtė kryesisht marzhi i padeklaruar i fitimit tė ndėrtuesve. Nė mėnyrė qė tė merret avantazhi i plotė nga kėto reforma, do tė ishte e kėshillueshme tė eliminohej praktika aktuale e:\r\n1. taksimit tė vlerės sė punės nė ndėrtim, si dhe \r\n2. tė pėrjashtoheshin nga TVSH-ja pagesat e qirasė. \r\nNė kėmbim dhe pėr tė bėrė tė mundur qė tė kontribuohet nė njė reduktim tė ndjeshėm tė evazionit fiskal, autoritetet fiskale duhet tė forcojnė besimin nė procedurat e rimbursimit tė TVSH-sė dhe tė sigurojnė qė vlerat e rimbursueshme tė mos kthehen nė gjoba me vlerė tė barabartė me to pėr arsye arbitrare. \r\n\r\nĒfarė do tė ndryshojė?\r\nPėrveē faktit qė nuk ka ndonjė arsye apriori pėr diferencimin nė trajtim mes ndėrtesave dhe mallrave dhe shėrbimeve tė tjera, pėrfshirja e ndėrtesave nė bazėn e taksės ka disa avantazhe tė rėndėsishme. \r\n-Sė pari, nuk do tė jetė mė detyrim i administratės sė taksave, tė provojė qė njė ndėrtues i caktuar ka punėsuar mė shumė punėtorė sesa ka pasqyruar nė bilancin e paraqitur nė zyrėn e taksave. Barra e provės do tė pėrmbyset dhe ndėrtuesit do tė jenė tė nxitur tė deklarojnė me vėrtetėsi numrin e punonjėsve, pėrfshirė kėtu edhe pagėn e tyre reale, ēka do tė ketė efekte dytėsore pozitive nė aftėsitė e administratės tatimore pėr tė formalizuar pagesat e tatimit mbi tė ardhurat personale dhe kontributet e sigurimeve shoqėrore, taksat me performancė mė tė keqe nė Shqipėri. \r\n-Sė dyti, tregu do tė ketė mė shumė nxitje pėr tė ofruar apartamente me qira, ēka mund tė ndihmojė nė situatėn e familjeve me tė ardhura tė ulėta. \r\n-Sė treti, reforma do tė thjeshtojė administrimin e TVSH-sė (pėrfshirė kėtė detyrimin e vetėkuptuar pėr tė lėshuar fatura pėr shitjen pėrfundimtare tė njė ndėrtese) dhe do t’i japė bizneseve njė argument mė shumė nė pėrpjekjet e tyre tė justifikuara pėr tė insistuar nė mekanizėm tė besueshėm tė rimbursimit tė TVSH-sė. Sė fundmi, zbatimi i ligjeve tė taksave nga ana e biznesit dhe sjellja strikte sipas rregullave e autoriteteve fiskale, janė dy anė tė sė njėjtės monedhė, qė vlejnė pėr ndėrtimin po aq sa pėr ēdo sektor tjetėr.', 'Jan-Peter Olters', '', 'Ndryshimi i propozuar nuk duhet tė ēojė nė njė rritje tė ēmimit tė banesave nė masėn 20 % (shih Tabelėn). Nė rast se vėrtetė ndodh kėshtu, kjo do tė nėnkuptojė ', '', NULL, NULL, NULL);
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012716RM', 'BKT: Trefishohet kredia', 'Nė tė ardhmen BKT synon tė zgjerohet edhe duke blerė banka tė tjera nė Shqipėri.\r\nMegjithė statusin e saj tė pazgjidhur pėrsa i pėrket pronėsisė, Banka Kombėtare Tregtare e ka mbyllur mjaft mirė vitin 2003. Totali i aktivit shėnoi rritje prej 48%, apo njė rritje reale prej rreth 38% (duke hequr inflacionin dhe normėn e rritjes sė PBB-sė), njė prej ritmeve mė tė larta tė rritjes nė sektorin bankar gjatė vitit 2003. Drejtori i BKT-sė, Seyhan Pencapligil i vlerėson tė kėnaqshme rezultatet e arritura. “BKT i arriti dhe, nė shumicėn e rasteve, i tejkaloi objektivat e vendosura”, thotė ai. “Banka ishte e aftė tė kombinonte njė nivel tė lartė pėrfitueshmėrie me rritjen, ē’ka nuk ėshtė shumė e zakonshme nė sistemin bankar”, komenton drejtori i BKT-sė.\r\nFitimi i bankės ka arritur nė fund tė vitit 2003 rreth 4 milion USD, me njė rritje prej 108% nė krahasim me vitin 2002. Ndėrsa depozitat e klientėve kanė shėnuar njė rritje prej 49%.\r\n\r\nHuatė pėr klientėt rritje prej 200%\r\nPortofoli i kredisė i BKT-sė u trefishua gjatė vitit 2003. Synimi i bankės ishte zgjerimi i portofolit tė kredisė dhe diversifikimi i mėtejshėm i tij. Rreth 80% e kredisė ėshtė dhėnė pėr sektorin e industrisė, 20% pėr individėt. Pjesa mė e madhe e huasė pėr industrinė vazhdon tė shkojė pėr sektorin e tregtisė. Nė dallim nga viti i kaluar ka njė rritje tė ndjeshme tė tepricės sė kredisė pėr individė (pėr blerje shtėpie) dhe huasė konsumatore pėr (riparim shtėpie, blerje makinash etj.). Ka filluar pėr herė tė parė dhėnia e kredive pėr arsim. Me gjithė rritjen e tepricės sė kredive, banka nuk raporton hua me probleme. \r\n\r\nInvestimet nė bono dhe letra me vlerė tė shteteve tė tjera\r\nRreth 53% e totalit tė aktivit vazhdon tė jetė e investuar nė bono thesari. Teprica e bonove ėshtė rritur me 45% nė vitin 2003 nė krahasim me vitin 2002. Banka ka investuar 20 milion USD, ose rreth 6% tė totalit tė aktivit nė letra me vlerė tė shteteve tė ndryshme, nga tė cilat rezulton me humbje vetėm nga blerja e bonove tė Qeverisė Turke, tė cilat, nė fakt vlerėsohen nga Standard&Poor’s me B+ (vlerėsimi maksimal ėshtė 3 A). Gjithsesi, humbja ėshtė tepėr e papėrfillshme nė totalin e bilancit tė bankės dhe banka ka arritur tė fitojė nga investimet nė bonot e shteteve tė tjera.   \r\nNė planet e BKT-sė pėr vitin 2004, sipas drejtorit tė BKT-sė janė vazhdimi i pėrpjekjeve pėr rritjen e pjesės sė tregut, si dhe pėr tė pėrballuar konkurrencėn pas privatizimit total tė sistemit bankar. Kjo do tė arrihet, pohon Pencapligil, nėpėrmjet hedhjes nė treg tė produkteve tė reja si makinat e tėrheqjes sė parasė ATM, kartat e kreditit, bankingut nėpėrmjet internetit. Lidhur me planet e zgjerimit drejtori i BKT-sė thotė se, synohen degė ndėrkombėtare nė shtetet fqinjė dhe nuk pėrjashtohet as mundėsia e blerjes sė bankave tė tjera nė Shqipėri.', 'Revista Monitor', 'Banka', 'Nė tė ardhmen BKT synon tė zgjerohet edhe duke blerė banka tė tjera nė Shqipėri.\r\nMegjithė statusin e saj tė pazgjidhur pėrsa i pėrket pronėsisė, Banka Kombėtare Tregtare e ka mbyllur ', '', NULL, NULL, NULL);
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012723NB', 'Shpikjet, si e rrisin konkurrueshmėrinė', 'Shumė shanse dhe sfida paraqiten nė tregun global pėr ndėrmarrjet e vogla dhe tė mesme. Lėvizja gjithnjė e mė e lirė e mallrave, njerėzve, kapitaleve dhe informacionit, revolucionet nė modelet teknologjike dhe nė praktikat e biznesit dhe oferta botėrore e mallrave qė tejkalon kėrkesėn me njė gamė shumė tė gjerė produktesh tė diferencuara, kanė krijuar njė mjedis shumė konkurrues, nė tė cilin biznesi duhet tė gjejė mėnyra krijuese dhe novatore pėr tė prodhuar dhe shitur produktin apo shėrbimin. \r\nTashmė aktivet e njė kompanie janė jo vetėm tė prekshmet (ndėrtesat, makineritė, mjetet financiare etj.), por edhe tė paprekshmet (kapitali njerėzor, idetė, strategjitė, markat, dizenjot etj.), ku kėto tė fundit pėrfaqėsojnė frytet e talenteve krijuese dhe novatore qė ndodhen brenda kompanisė, me qėllim diferencimin e produkteve nė treg e rrjedhimisht pėr tė qenė sa mė konkurrues. \r\nMadje, sot mund tė gjenden shumė shoqėri, tė cilat e porosisin prodhimin e produkteve tė tyre pranė kompanive nė vende tė huaja, ndėrkohė qė nė vendin e tyre ato merren ekskluzivisht me krijimin e produkteve tė reja, dizenjove, markave, strategjive etj.\r\n\r\nShqipėria, “e shfrytėzuar”\r\n\r\nNė kėtė kuptim, nuk janė tė rastit numri i madh i shoqėrive nė Shqipėri nė sektorin e prodhimit tė tekstileve dhe kėpucėve, tė cilat punojnė me regjimin e rieksportit; kompanitė e huaja kanė transferuar operacionet e prodhimit nė Shqipėri (ku edhe kosto e punės ėshtė mė e lirė se nė vendet e tyre), ndėrkohė qė dizenjot, markat dhe strategjitė e tregut i zhvillojnė nė vendet e tyre, duke marrė rrjedhimisht edhe vlerėn mė tė madhe tė produktit nė tregun ndėrkombėtar. Frytet e tė krijuarit dhe tė risive i shijojnė edhe shoqėri apo individė tė tjerė nė Botė, tė cilėt jetojnė me vite tė tėra me pagesat e licencimit dhe franēizimit tė shpikjeve tė tyre.\r\n\r\nRisitė, apo shpikjet \r\n\r\nNjė risi apo njė shpikje nuk do tė thotė patjetėr njė shpikje e nivelit tė lartė teknologjik. Ēdo gjė qė i gjen njė zgjidhje tė re njė problemi ekzistues (i ri apo i vjetėr qoftė), pėrbėn njė shpikje. Gjetja e diēkaje qė ekziston nė natyrė, ėshtė zbulim, por nėse ka njė ndėrhyrje tė njeriut pėr njė zgjidhje tė re qė ofrohet pėr njė problem apo nevojė, atėherė kemi tė bėjmė me njė shpikje. Nė kėtė kuptim, shpikja nuk ėshtė domosdoshmėrisht rezultat i njė pune kėrkimore tė thellė teknologjike e shkencore. Edhe njė kapėse letrash, mund tė jetė shpikje, nėse zgjidh problemin e kapjes sė letrave nė njė mėnyrė tė atillė qė askujt nuk i ka shkuar ndėrmend mė parė. \r\n\r\nIdetė\r\n\r\nIdetė krijuese dhe novatore tė orientuara drejt kėrkesave tė tregut konsumator apo industrial, kanė ēuar nė krijimin e produkteve dhe teknologjive tė reja nė Botė. Jo rastėsisht patentat pėr njė shpikje janė ekskluzivitet i prodhuesit pėr vite tė tėra (mesatarisht 20 vjet). Ky ekskluzivitet, jo vetėm gjeneron fitimet e merituara tė prodhuesit, por ka efekt edhe nė zhvillimet teknologjike dhe shpikjet e shoqėrisė, e cila e nxitur nga kjo shpikje nė tė cilėn kanė akses konkurrentėt, zhvillojnė idetė e tyre krijuese pėr produkte tė reja novatore.\r\n\r\nPronėsia intelektuale\r\n\r\nAktivet e paprekshme, tė quajtura edhe pronėsi intelektuale, tashmė mbrohen nė Botė nga njė sistem, i njohur si sistemi i tė drejtave tė pronėsisė intelektuale. Kėto tė drejta janė disa llojesh:\r\n• produkte dhe procese novatore tė mbrojtura me patenta dhe modele pėrdorimi;\r\n• dizenjo krijuese pėrfshirė dizenjot tekstile, tė mbrojtura me dizenjo industriale;\r\n• markat, tė mbrojtura me markat tregtare;\r\n• mikroēipset, tė mbrojtura me topografitė e qarqeve tė integruar;\r\n• mallrat me cilėsi ose me emėr qė rrjedh nga origjina e tyre gjeografike, tė mbrojtura me treguesin gjeografik;\r\n• informacioni i mbyllur me vlerė tregu, i mbrojtur me sekretet tregtare;\r\n• veprat kulturore, artistike dhe letrare, pėrfshirė edhe software-et kompjuterike dhe pėrpunimet e tė dhėnave, tė mbrojtura me tė drejtat e autorit.\r\nGjashtė tė parat njihen si pronėsi industriale. Njė produkt mund tė gėzojė disa tė drejta njėkohėsisht. Kėto tė drejta e bėjnė produktin dhe kompaninė konkurruese nė tregjet e vendit dhe tė eksportit nė disa kėndvėshtrime:\r\n• produkti me tė drejta pronėsie tė regjistruar garanton njė pozicion tė mirė nė treg, shmang mundėsinė qė tė imitohet lehtėsisht dhe siguron njė tė drejtė ekskluzive nė treg;\r\n• ēmimi i njė produkti me pronėsi intelektuale mund tė ndikohet nė varėsi tė emrit si p.sh., marka, mund tė ketė krijuar njė treg, nė raport me produkte tė tjera tė ngjashme;\r\n• tė ardhurat nga shitja ose licencimi i njė patente pėr aspektet teknike novatore tė njė produkti, pra nxjerrje fondesh, duke qenė njė mjet bindės pėr investitorėt, bankat apo mundėsive tė tjera tregtare qė paraqet ai produkt;\r\n• tė drejtat e pronėsisė japin njė forcė negociuese me firmat e tjera pėr tė prodhuar, tregtuar, shpėrndarė dhe lėvruar mallrat nė treg;\r\n• imazh pozitiv i kompanisė, e cila shihet nga partnerėt, investitorėt dhe klientėt si njė kompani me ekspertizė tė lartė, e specializuar dhe me kapacitete teknologjike, rrjedhimisht vlerė mė e lartė nė treg e kompanisė.\r\n\r\nDetyrimet e Shqipėris nga anėtarėsimi nė OBT\r\n\r\nMe anėtarėsimin nė OBT, Shqipėria ka marrė pėrsipėr angazhimin pėr zbatimin e normave tė Marrėveshjes mbi Aspektet Tregtare tė tė Drejtave tė Pronėsisė Intelektuale (TRIPS). Kėto norma kanė tė bėjnė me parimet bazė tė sistemit tregtar ndėrkombėtar mbi jo-diskriminimin, mbrojtjen e tė drejtave tė pronėsisė intelektuale, zbatimin e tyre, zgjidhjen e mosmarrėveshjeve etj. Tashmė, ēdo kompani mund tė tėrheqė formularėt pranė zyrės sė patentimit dhe pasi tė jetė siguruar se shpikja, marka, dizenjo etj., qė ka krijuar nuk ekziston, mund tė nisė njė proces aplikimi.\r\n\r\nGjeografia e pronėsisė intelektuale\r\n\r\nĖshtė e rėndėsishme tė theksohet aspekti gjeografik i tė drejtave tė pronėsisė intelektuale. Pėrveē tė drejtave tė autorit, tė cilat kanė karakter mbarėbotėror, tė gjitha tė drejtat industriale tė pėrmendura mė sipėr kanė karakter gjeografik, nė varėsi tė juridiksionit qė mbulon zyra e patentimit nė tė cilėn ėshtė aplikuar. \r\nKėshtu, njė patentė shqiptare qė merret nga zyra e patentimit nė Shqipėri, nuk mund tė mbrohet nė njė treg eksporti (pėrveē nė rastin e ekzistencės sė njė marrėveshjeje dypalėshe apo rajonale); pėr kėtė nevojitet patentimi pranė zyrės sė patentave tė vendit, nė tė cilin synohet eksporti, apo pranė njė zyre rajonale qė mbulon kėtė vend. Pėr mė shumė rreth database-ave nė tė cilėn mund tė kryeni kėrkime paraprake mbi ekzistencėn e njė shpikjeje, pėrpara se tė aplikoni pėr marrjen e tė drejtės sė pronėsisė intelektuale pėr njė shpikje tuajėn (vini re se aplikimi shoqėrohet me njė pagesė tė pakthyeshme), si edhe pėr kontaktet e disa zyrave kombėtare dhe rajonale tė pronėsisė industriale, konsultoni tabelat e mėposhtme.\r\n', 'Neritana Begaj', 'biznes', 'Shumė shanse dhe sfida paraqiten nė tregun global pėr ndėrmarrjet e vogla dhe tė mesme. Lėvizja gjithnjė e mė e lirė e mallrave, njerėzve, kapitaleve dhe informacionit, revolucionet nė modelet ', '', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012725SD', 'Partneriteti. Autoriteti tatimor dhe biznesi', 'Mund tė thuhet se bashkėpunimi biznes-tatime ka filluar tė \r\ninstalohet nė vitin 2002. Qė nga kjo periudhė e nė vazhdim ka qenė njė periudhė e cila ėshtė karakterizuar nga njė sėrė zhvillimesh, pėrgjithėsisht pozitive nė sistemin tatimor si nė politikat fiskale, ashtu dhe nė hartimin e legjislacionit pėrkatės pėr administrimin e grumbullimit tė tatimeve dhe taksave. Nė shpejtėsinė, ritmet, cilėsinė dhe karakteristikat e kėtyre zhvillimeve kanė ndikuar njė sėrė faktorėsh, tė tillė si mungesa e kulturės sė administrimit tatimor pėr shkak tė historisė sė trashėguar; mungesa e kulturės sė tatimpaguesve nė lidhje me tatimet dhe taksat; problemet e buxhetit dhe deficitit tė tij, tė cilat nuk lejonin pėrdorimin nė favor tė qytetarėve tė tė ardhurave tė grumbulluara nga tatimet e taksat; problemet qė shoqėronin fillesat e zhvillimit tė ekonomisė sė tregut dhe periudhėn e tranzicionit. \r\nGjatė periudhės sė tranzicionit shqiptar konstatohen disa fenomene tė tilla si tendenca e krijuar pėr pasurim tė madh e tė shpejtė; mungesa e njė shteti tė organizuar dhe ligjor; zhvillimi i shpejtė dhe nė nivele tė larta e tė gjera tė korrupsionit dhe evazionit; niveli i ulėt kulturor i pronarėve dhe administratorėve tė bizneseve shqiptare; mungesa e njė politike fiskale tė qartė e nė vijimėsi tė qeverive dhe partive qė qeverisin vendin apo opozitare; ndikimi negativ i vendeve fqinjė dhe atė tė Europės Lindore nė kėtė drejtim, me tė cilat pati lidhje edhe biznesi shqiptar; niveli fillimisht jo i kualifikuar, eksperimental dhe qė nuk merrte parasysh plotėsisht karakteristikat e vendit tonė, i asistencės sė huaj etj. \r\nTė gjithė kėta faktorė dhe fenomene nuk kanė se si tė mos merren nė konsideratė kur gjykohet niveli, cilėsia, shpejtėsia dhe pėrmasat e zhvillimit tė sistemit tatimor dhe tė vetė partneritetit midis biznesit, si tatimpagues dhe shtetit si grumbullues dhe pėrdorues i kėtyre tatimeve.\r\nPa u zgjatur shumė nė trajtimin e kėtyre problemeve do tė mundohemi qė tė analizojmė raportet e aktorėve tė interesuar pėr politikat dhe sistemin tatimor e fiskal gjatė kėsaj periudhe, duke u munduar t’u bėjmė njė analizė pėrmbledhėse tė kėtyre raporteve, pa pretenduar se problemin e ezaurojmė plotėsisht.\r\n\r\nRoli i shtetit nė politikat \r\ndhe sistemin fiskal\r\nSigurisht qė shteti ėshtė njė nga aktorėt kryesorė tė interesuar pėr politikat dhe sistemin fiskal. Tė ardhurat e siguruara nga grumbullimi i tatimeve dhe taksave janė njė nga burimet kryesore pėr tė mbuluar shpenzimet e nevojshme, si pėr tė siguruar shėrbimet e kėrkuara qytetarėve, ashtu edhe pėr tė siguruar funksionimin e njė shteti ligjor pėr tė zhvilluar infrastrukturėn, si telekomunikacionin, arsimin, shėndetėsinė, energjinė elektrike, transportin etj., faktorė kėta tepėr tė rėndėsishėm dhe tė ndjeshėm pėr popullsinė nė pėrgjithėsi dhe zhvillimin e biznesit nė veēanti.\r\nPėr kėtė arsye, shteti ėshtė i interesuar pėr hartimin e politikave fiskale dhe sistemin tatimor, qė tė sigurojnė nivelin e nevojshėm tė tė ardhurave. Por sigurisht, realizimi i njė qėllimi tė tillė nuk ėshtė i lehtė, ai kėrkon vendosjen dhe ruajtjen e ekuilibrave tė caktuar ekonomikė, socialė, politikė, si nė nivelet makro, ashtu dhe ato mikroekonomike.\r\n\r\nRoli i tatimpaguesve nė politikat dhe sistemin tatimor\r\nKy grup pėrfaqėson si paguesit e tatimeve dhe taksave, ashtu edhe pėrfituesit nga pėrdorimi i tė ardhurave tė grumbulluara prej tyre. Nė fakt, ky ėshtė njė rol shumė kontradiktor. Nga njėra anė, si pėrfitues kėrkojnė qė tė marrin e tė pėrfitojnė sa mė shumė nga shėrbimet qė ofron shteti nė interes tė tyre, por nga ana tjetėr, si pagues tė kėtyre burimeve kanė tendencė qė tė minimizojnė kontributin e tyre. Sa mė i lartė ėshtė niveli kulturor i vendit, i popullsisė, biznesit e mė gjerė, sa mė i madh ėshtė edukimi fiskal dhe pėr rolin e shtetit nė tė mirė tė shoqėrisė, aq mė e drejtė ėshtė zgjidhja e kėtij raporti.\r\n\r\nRaporti midis organeve tatimore \r\ndhe biznesit\r\nHistorikisht, mund tė thuhet qė ky raport nuk ka qenė ndėrtuar drejt dhe kjo pėr shkak tė tė dy palėve tė pėrfshira nė kėtė raport. Dhe kjo ka dhe arsyet e veta qė e shpjegojnė.\r\nMund tė thuhet qė deri nė vitin 1999 pėrpjekjet pėr tė ndėrtuar njė raport tė drejtė partneriteti midis organeve tatimore dhe biznesit kanė qenė sporadike, tė paorganizuara dhe pa ndikimin e duhur nė ndėrtimin e kėtij raporti. Aktiv kanė qenė vetėm organet tatimore, tė cilat vendosnin politikat fiskale, ndėrtonin sistemin tatimor dhe e administronin grumbullimin e tatimeve bazuar kryesisht nė interesat e veta, si dhe pa bashkėpunuar me partnerin e tyre - biznesin. Mund tė pėrmenden faktet kėtu se ligjet tatimore, edhe ato ekzistuese, janė pėrpiluar gjatė kėsaj periudhė. Pavarėsisht se ato janė hartuar dhe rihartuar disa herė gjatė kėsaj periudhe, biznesi nuk ka qenė i pėrfshirė nė procesin e diskutimit dhe hartimit tė tyre. Dhe sigurisht kjo nuk kishte se si tė mos kishte dhe pasojat e veta. Kjo sillte dhe nė fakt solli edhe riskun e formimit tė njė administrate tatimore, sidomos nė administrimin e grumbullimit tė tatimeve dhe taksave, arrogante dhe qė nuk merrte shpesh parasysh edhe zbatimin e ligjeve etj. Nga ana tjetėr, edhe biznesi i shikonte kėto ligje jo si tė veta, por si pengesė pėr zhvillimin e tyre dhe kjo nuk kishte se si tė mos ndikonte edhe nė veprimet e tyre pėr mospagimin e tatimeve dhe taksave nė masėn e duhur.\r\nPas vitit 1999 filloi tė gjallėrohej biznesi, tė organizohej nė mėnyrė mė efektive nė dhomat e tregtisė dhe nė shoqatat e tjera tė biznesit. Periudha disavjeēare e kaluar nė drejtimin e biznesit tė tyre, rritja e besimit nė funksionimin dhe qėndrueshmėrinė e shtetit, kalimi tė themi i periudhės fillestare tė kapitalizmit shqiptar, mbijetesa e njė sėrė biznesesh me pronarė dhe administratorė tė kualifikuar, grumbullimi i pasurive nė duart e biznesit etj., krijonin kushtet qė bizneset shqiptare tė ishin tė interesuara pėr funksionimin e shtetit, ruajtjen e rendit, dhe si rrjedhim tė qartėsoheshin mė shumė nė drejtim tė nevojės, qė ka shteti pėr kontributet e tyre, pėr sigurimin e tė ardhurave tė nevojshme pėr funksionimin e tij.\r\nKy gjallėrim bėri qė roli i tij nė drejtim tė hartimit tė politikave fiskale dhe tė administrimit tatimor tė jetė mė i madh dhe mė aktiv. Ky aktivizim i tij u rrit dhe mė shumė, kur konstatohej se arroganca e administratės tatimore po rritej dhe po bėhej e papranueshme dhe pengesė pėr zhvillimin e biznesit tė tyre. \r\n\r\nMoskuptimet biznes-tatime\r\nMegjithatė, periudha nga 2000 deri 2003 u karakterizua pėrgjithėsisht nga mungesa e njė mirėkuptimi midis biznesit dhe organeve tatimore, sidomos nė drejtim tė rregullimeve ligjore e tė politikave fiskale. Pavarėsisht se u bėnė pėrpjekje sidomos nga biznesi dhe Dhoma e Tregtisė, nė kėtė drejtim rezultatet ishin shumė tė dobėta. Organet tatimore nuk paraqitėn asnjė interes real, me pėrjashtim tė rasteve tė veēanta pėr interesa tė veēanta, nė lidhje me diskutimin dhe pėrfshirjen e biznesit nė hartimin e legjislacionit, udhėzimeve dhe politikave fiskale. Kėshtu, mund tė pėrmendet fakti se nė vitin 2002 Dhoma e Tregtisė sė bashku me disa shoqata tė tjera tė biznesit i paraqiti DPT-sė, MF-sė dhe ME-sė njė paketė fiskale, e cila nuk u diskutua fare dhe nuk u mor fare parasysh nga hartuesit e propozimeve pėr paketėn fiskale 2003.\r\nAktualisht konstatohet se gjatė vitit 2003, nė lidhje me paketėn fiskale 2004 pati njė ndryshim nė qėndrimet, sidomos tė organeve tė administratės publike, por edhe tė biznesit.\r\nKėshtu, Bashkimi i Dhomave tė Tregtisė dhe Industrisė nė Bashkėpunim edhe me shoqatat e tjera tė biznesit shqiptar krijoi qė nė muajin qershor njė grup pune pėr pėrgatitjen e propozimeve pėr t’u pėrfshirė nė paketėn fiskale 2004. Po ashtu, edhe shoqata tė specializuara tė biznesit, u angazhuan pėr tė hartuar propozime specifike tė cilat lidheshin me llojin e aktivitetit tė tyre. Nga periudha e hartimit dhe diskutimeve tė projektit tė paketės fiskale 2003 mund tė konstatoj se:\r\n- Vėrehet njė rritje e konsiderueshme e bizneseve me koncepte tė qarta nė drejtim tė nevojės pėr hartimin e njė sistemi tatimor efikas, eficient, neutral;\r\n- Vėrehet njė organizim nė shoqata tė specializuara tė bizneseve me veprimtari tė ngjashme dhe rritja e rolit aktiv tė tyre nė marrėdhėniet me shtetin dhe administratėn tatimore;\r\n- Bizneset kryesisht, nėpėrmjet shoqatave tė tyre, kanė marrė pjesė pėr zgjidhjen dhe rregullimin e problemeve tė fushės tatimore dhe fiskale pėr llojin e aktivitetit dhe jo pėr biznese tė veēanta;\r\n- Shoqatat e biznesit dhe Dhomat e Tregtisė kanė filluar ta kuptojnė se pėr tė realizuar qėllimet dhe kėrkesat e tyre, qė i konsiderojnė tė drejta, nuk mjafton vetėm dėshira dhe paraqitja e tyre, por argumentimi i tyre nė mėnyrė profesionale dhe me shifra e fakte. Pėr kėtė qėllim janė pėrfshirė  nė kėtė proces, pavarėsisht se ende jo nė nivelin e duhur, profesionistė dhe specialistė tė fushės;\r\n- Konstatohet njė rritje e pėrgjithshme e nivelit dhe edukatės tatimore tė bizneseve, e nė radhė tė parė, tė atyre qė janė tė organizuar nė shoqata tė ndryshme. Vetė organizimi nė to kupton njė gjė tė tillė;\r\n- Biznesi nė kryerjen e shėrbimeve fiskale e mė gjerė pėrdor, pėr shkak tė burimeve qė ka, specialistė tė niveleve tė tilla qė dallojnė mjaft nga ato tė administratės publike. Kjo ka bėrė pėrgjithėsisht qė tė rritet ndikimi i tyre nė drejtim tė pėrmirėsimit tė edukatės fiskale dhe etatiste tė bizneseve individuale.\r\n\r\nPo organet tatimore si kanė ndryshuar?\r\nGjatė vitit 2003 mund tė thuhet se konstatohet njė ndryshim nė qėndrimet e organeve tatimore, por kryesisht tė atyre qė bėjnė politikat tatimore, apo tė niveleve tė larta tė administratės tatimore.\r\n- Ėshtė folur mė shpesh pėr vendosjen e raporteve tė partneritetit me biznesin;\r\n- Kanė funksionuar mė mirė disa organizma tė pėrbashkėta, si p.sh., Kėshilli Konsultativ i Biznesit pranė ME;\r\n- Ėshtė arritur pėr herė tė parė tė diskutohen nė nivele teknike me specialistėt e organeve tatimore propozimet e paketės fiskale tė biznesit;\r\n- Ėshtė arritur si pasojė qė disa propozime me karakter teknik tė merren parasysh tėrėsisht ose pjesėrisht. \r\nPor megjithatė, sipas mendimit tim, ky vit mund tė konsiderohet dhe mbetet ende si viti i kthesės nga partneri shtet, nė drejtim tė pėrmirėsimit dhe rregullimit institucional tė marrėdhėnieve shtet-biznes. Kjo sepse ende ka njė hapėsirė tė madhe midis atyre qė thuhet nga drejtuesit e organeve shtetėrore qė mbolojnė problemet tatimore dhe asaj qė realisht bėhet dhe pranohet prej tyre.', 'Sotiraq Dhamo', 'fiskale', 'Mund tė thuhet se bashkėpunimi biznes-tatime ka filluar tė \r\ninstalohet nė vitin 2002. Qė nga kjo periudhė e nė vazhdim ka qenė njė periudhė e cila ėshtė karakterizuar nga njė ', '', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012718RM', 'Interesi pėr ndėrmjetėsit financiarė, nė rritje', 'nteresi pėr tregun e ndėrmjetėsve \r\n	financiarė edhe pse nė nė njė fazė \r\n	embrionale tė zhvillimit tė tij pėrsėri po vjen nė rritje. I kėtij mendimi ėshtė Ridvan Bode, nėnkryetar i Komisionit tė Ekonomisė dhe Finanacve. Megjithatė problemet janė tė shumta. Duke qenė pjesė dhe rrjedhojė e njė ekonomie formale, ai e ka tė vėshtirė tė zhvillohet nė njė ekonomi e cila ėshtė me rreth 30% (sipas statistikave zyrtare) informale. Ndoshta edhe vetė pėrvoja dhe niveli kulturor i bizneseve apo edhe i publikut shqiptar lidhur me domosdoshmėrinė dhe pėrfitimet qė rrjedhin nga zhvillimi i kėtij tregu, luajnė rolin e vet nė kėtė drejtim. Fakt ėshtė qė bankat dhe institucionet e tjera financiare kanė filluar tė konsolidojnė pozitat e tyre nė treg, por roli i tyre duhet tė rritet edhe mė tepėr, kushtėzuar kjo me vetė nevojat qė ka ekonomia pėr kreditim e ndėrmjetėsim financiar. Shoqėritė e sigurimeve duket se kanė problemet e tyre, pėrsa i pėrket sigurimeve vullnetare, pasi me ato tė detyrueshmet janė relativisht mirė. Ndėrkohė pėr fondet private tė pensioneve dhe pėr ato tė investimeve, sapo ka filluar tė diskutohet dhe deri nė momentin qė do tė bėhen fakt, duket se duhet tė kalojė edhe ca kohė.  \r\n\r\nSa mendoni qė ėshtė i zhvilluar tregu i ndėrmjetėsve financiarė nė Shqipėri?\r\nNjė nga problemet kryesore tė ekonomisė shqiptare ėshtė problemi i ndėrmjetėsve financiarė. Ėshtė e vėrtetė qė nė tregu i ndėrmjetėsve financiarė nuk ėshtė shumė i zhvilluar, por sidoqoftė numri i operatorėve nė tė ka ardhur duke u rritur, po ashtu edhe interesi i tyre pėr kėtė treg ka ardhur duke u shtuar. Po ashtu mendoj qė nga ana e qeverisė dhe institucioneve tė tjera shtetėrore po rritet gadishmėria pėr tė garantuar njė siguri mė tė madhe nė kėtė treg dhe pėr ta pėrdorur atė nė funksion dhe nė mbėshtetje tė ekonomisė. \r\nGjithsesi, ekonomia shqiptare sigurisht nuk ka si problem themelor atė tė ndėrmjetėsimit tė tregut nga ana e operatorėve financiarė, por atė tė rivendosjes sė rregullave pėr njė funksionim normal, transparent dhe konkurrues nė tėrėsi. \r\n\r\nCilat janė problemet qė e pengojnė zhvillimin e kėtij tregu?\r\nSikurse e thashė, nė ekonominė tonė parėsore janė probleme tė tjera, qė kanė tė bėjnė me funksionimin e kėtij tregu nė tėrėsi, qoftė tė tregut tė konkurrentėve ekonomikė dhe tregtarė, qoftė tė tregut tė ndėrmjetėsve financiarė. Kėto probleme lidhen me transparencėn nė kėtė treg, me mosndėrhyrjen, si edhe me kufizimin e abuzimeve qė bėjnė vetė strukturat shtetėrore nė bllokimin e kėtij tregu, nėpėrmjet politikave monopol, nėpėrmjet ndėrhyrjeve arbitrare tė administratės fiskale, nėpėrmjet burokratizimit dhe vėshtirėsimit tė procesit tė licensimit dhe dhėnies sė patentave, me nivelin e lartė tė korrupsionit nė administratė etj. Sidoqoftė mendoj qė duhet kaluar gradualisht drejt njė ekonomie formalisht mė tė kontrolluar, jo tė kontrolluar shtetėrisht, por tė kontrolluar nga pikėpamja e lėvizjes sė vlerave. Realiteti pėrballet me njė ekonomi informale tepėr tė zhvilluar (sipas disa studimeve ekonomia shqiptare ėshtė ndėr mė informalet ndėr vendet nė tranzicion dhe mendohet qė pjesa gri dhe e zezė e saj tė jetė mė shumė se gjysma) dhe mendoj qė ndėrmjetėsit financiarė mund tė jenė instrumenti pėr ta formalizuar gradualisht kėtė treg. Ne mbetemi njė vend qė kemi nivelin mė tė lartė tė ‘cash’-it nė tė gjithė rajonin: kemi dyfishin e ‘cash’-it pėr frymė nė krahasim me Maqedoninė, 3-fishin nė raport me disa vende tė tjera si Bullgaria, Rumania etj., ndėrkohė qė niveli i Prodhimit tė Pėrgjithshėm Bruto pėr frymė ėshtė mė i vogli mes vendeve tė rajonit (afro sa gjysma e mesatares sė tyre). Kjo do tė thotė se ekziston njė treg i favorshėm pėr ndėrmjetėsit financiarė pėr tė grumbulluar kursimet e popullatės, pėr tė pakėsuar ‘cash’-in nė qarkullim dhe pėr ta zėvendėsuar atė me forma tė tjera tė ndėrmjetėsimit monetar dhe financiar, qė gradualisht do tė ēonte drejt formalizimit tė ekonomisė. Por, mendoj qė problemi i formalizimit tė ekonomisė, (ku ndėrmjetėsit financiarė mund tė luajnė njė rol tė dukshėm) nuk kushtėzohet dhe nuk mund tė jetė detyrė vetėm e tyre. Ėshtė njė detyrė parėsore e qeverisė qė tė kombinojė masa ligjore dhe instrumente financiarė e fiskalė tė koordinuar, tė cilat mund tė ēonin nė uljen e barrierave pėr tė hyrė nė tregun formal tė sa mė shumė pjesėve tė ekonomisė gri dhe ndėrmjetėsit financiarė mund tė pėrbėnin njė instrument tė privilegjuar nė kėtė proces.\r\n ', 'Revista Monitor', '', 'nteresi pėr tregun e ndėrmjetėsve \r\n	financiarė edhe pse nė nė njė fazė \r\n	embrionale tė zhvillimit tė tij pėrsėri po vjen nė rritje. I kėtij mendimi ėshtė Ridvan Bode, nėnkryetar i ', '', NULL, NULL, NULL);
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012720SS', 'Verė “me shi” pėr nėpunėsit e EUR & USD', 'Jola, qė punon pranė njė \r\n	organizate jofitimprurėse \r\n	amerikane dhe paguhet nė dollarė pyet shpesh se ēfarė tė bėjė ajo me pagėn e saj, apo se kur do tė rritet dollari. Por analistėt paralajmėrojnė ditė akoma tė kėqija, pėr tė gjithė ata qė e marrin pagėn nė valutė: Tė paktėn nė muajt e verės mos shpresoni qė nga paga juaj, kur e konvertoni tė pėrfitoni mė shumė lekė. Ekspertėt presin qė me ardhjen e emigrantėve, tė rritet oferta pėr valutė, ē’ka do tė thotė njė rėnie e vlerės sė tyre nė krahasim me lekun. Parashikimet mė pesimiste janė sidomos pėr ata qė paguhen nė euro.\r\nPor, pas shiut tė verės, pritet tė dalė dielli, tė paktėn pėr dollarin. Analistėt ndėrkombėtarė parashikojnė njė rritje tė vlerės sė dollarit kundrejt euros nė muajt nė vijim, qė nėnkupton njė mbiēmin tė monedhės amerikane edhe nė tregun shqiptar.\r\nShumė institucione, nė pėrgjithėsi ndėrkombėtare, qė paguajnė punonjėsit e tyre shqiptarė nė dollarė apo euro janė ndeshur vitet e fundit me “pakėnaqėsinė” e nėpunėsve tė tyre, sidomos tė atyre qė paguhen nė dollarė. Paga e tyre e konvertuar nė lekė (duke qenė se punonjėsit janė shqiptarė dhe banojnė nė Shqipėri) realisht ėshtė ulur, nė njė kohė qė inflacioni vitet e fundit ėshtė rritur mesatarisht me 3% nė vit. Disa institucione kanė marrė masa tė tilla, si konvertimi i dollarit nė bazė tė njė kursi fiks tė caktuar, pavarėsisht nga ecuria e tregut, kthimi i pagesės nga dollarė nė euro, apo dhe lekė. \r\nNdėr alternativat mė fitimprurėse, qė kėshillohen, natyrisht pasi tė konvertohet nė lekė pjesa e dollarėve qė duhet pėr konsum tė pėrditshėm, janė:\r\n\r\n• ruajtja e valutės, nė pritje pėr njė vlerėsim tė mundshėm pas verės (interesi i depozitave nė dollarė, megjithėse shumė i ulėt, mė pak se 1%, kohėt e fundit ėshtė nė rritje; mund tė gjenden banka qė kanė deri nė 2% normė vjetore);\r\n• konvertimi i pjesės sė mbetur pėr kursim nė lekė dhe investimi nė bono thesari, tė cilat kanė njė interes nga 7-9% nė varėsi tė afatit tė maturimit nga 3-12 muaj. \r\n\r\nBanka e Shqipėrisė, gjatė pjesės sė dytė tė vitit tė kaluar dhe kėtė vit ėshtė pėrpjekur tė ndalė vrullin e lekut, duke ulur vazhdimisht interesin bazė nė ekonomi, me synim qė tė ngushtojnė diferencat e interesave ndėrmjet lekut, euros dhe dollarit, por nuk duket se ia ka arritur qėllimit. Nė fund tė qershorit njė dollar kėmbehet mesatarisht me 103 lekė dhe njė euro me 124 lekė. Ekspertėt pohojnė se ėshtė sasia e lartė e valutės qė hyn nė vend dhe nė pjesėn mė tė madhe nuk dihet nga vjen, ajo qė i vė “shkopinj nėn rrota” punės sė Bankės sė Shqipėrisė.\r\n\r\n\r\nFlet Ilir Adili, analist i kėmbimeve valutore, pranė institucionit financiar “Ak Invest”\r\n\r\nKini edhe pak durim\r\n\r\nNėse paguheni nė euro, \r\nkthejeni rrogėn direkt nė lekė\r\n\r\nGjatė muajve tė verės rritet numri i tė ardhurave nė vend dhe oferta pėr lekė do tė jetė shumė e ulėt nė krahasim me ofertėn e valutės. Nė fakt, gjatė gjithė viteve ėshtė vėnė re qė muajve tė verės, leku dobėsohet mjaft nė krahasim me valutat e huaja Euro dhe USD. Nė tregjet ndėrkombėtare pritet qė tė ketė njė rritje tė normave tė interesit tė dollarit. Nga ana tjetėr, dollari pritet qė tė jetė shumė i fortė. Parashikohet qė nė fund tė gushtit njė euro tė kėmbehet me 1.19 USD, nga 1.22 qė ėshtė kursi pėr momentin. \r\nNdėrkohė, tė ardhurat mė tė mėdha gjatė periudhės sė kthimit tė emigrantėve janė Euro dhe shumė pak janė nė dollarė. Duke qenė se euro do tė dobėsohet, sepse dhe nė tregjet valutore ndėrkombėtare euro ka njė tendencė dobėsimi, mendoj qė punonjėsit tė cilėt marrin rrogėn ė euro ta shndėrrojnė atė direkt nė lekė. Nėse kanė mundėsi, ata duhet tė rishikojnė kontratat dhe t’i rikthejnė nė lekė. \r\nGjithsesi, kjo ėshtė njė periudhė afatshkurtėr deri nė fund tė shtatorit. Mė vonė fillojnė kėrkesat e tregtarėve, si dhe mendohet tė ketė dhe njė ndėrhyrje tė Bankės sė Shqipėrisė dhe valutat tė forcohen. \r\nPunonjėsit qė paguhen nga punėdhėnėsit nė dollarė, duhet qė pagat e tyre t’i mbajnė nė dollarė, pasi dollari pritet tė rritet pas muajit shtator. Njė zgjidhje tjetėr ėshtė t’i hartojnė kontratat e punės sė tyre me njė indeks ku tė pėrcaktohet dhe tendenca e kursit tė kėmbimit dhe nxjerrin njė indeks tė pėrbashkėt. \r\nNdėrsa pėr kursimet nė Shqipėri norma e interesit tė lekut ėshtė akoma mė e lartė se normat e interesit tė euros. Unė kėshilloj qė depozitat tė jenė 3-mujore dhe nė lekė, pasi, nė radhė tė parė kursimtari kapitalizon interesat e veta, nė radhė tė dytė ka mė tepėr kohė dhe mundėsi mė tė pakta tė goditet nga zhvlerėsimi i lekut, dhe besoj se tė gjitha shpenzimet nė Shqipėri janė nė lekė.  \r\nė euro ta shndėrrojnė atė direkt nė lekė. Nėse kanė mundėsi, ata duhet tė rishikojnė kontratat dhe t’i rikthejnė nė lekė. \r\nGjithsesi, kjo ėshtė njė periudhė afatshkurtėr deri nė fund tė shtatorit. Mė vonė fillojnė kėrkesat e tregtarėve, si dhe mendohet tė ketė dhe njė ndėrhyrje tė Bankės sė Shqipėrisė dhe valutat tė forcohen. \r\nPunonjėsit qė paguhen nga punėdhėnėsit nė dollarė, duhet qė pagat e tyre t’i mbajnė nė dollarė, pasi dollari pritet tė rritet pas muajit shtator. Njė zgjidhje tjetėr ėshtė t’i hartojnė kontratat e punės sė tyre me njė indeks ku tė pėrcaktohet dhe tendenca e kursit tė kėmbimit dhe nxjerrin njė indeks tė pėrbashkėt. \r\nNdėrsa pėr kursimet nė Shqipėri norma e interesit tė lekut ėshtė akoma mė e lartė se normat e interesit tė euros. Unė kėshilloj qė depozitat tė jenė 3-mujore dhe nė lekė, pasi, nė radhė tė parė kursimtari kapitalizon interesat e veta, nė radhė tė dytė ka mė tepėr kohė dhe mundėsi mė tė pakta tė goditet nga zhvlerėsimi i lekut, dhe besoj se tė gjitha shpenzimet nė Shqipėri janė nė lekė.  \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n', 'S. Sinaj', 'pagat', 'Jola, qė punon pranė njė \r\n	organizate jofitimprurėse \r\n	amerikane dhe paguhet nė dollarė pyet shpesh se ēfarė tė bėjė ajo me pagėn e saj, apo se kur do tė rritet dollari. ', '', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012728MD', 'Sigurohuni ose s‘ka leje', 'Marrin leje ndėrtimi, fitojnė miliona dollarė nga shitja e \r\napartamenteve, por shkaktojnė deficite tė mėdha nė arkėn e shtetit. Dukuria shumė e pėrfolur e punės sė zezė vihet re nė njė nga sektorėt mė fitimprurės, atė tė ndėrtimit. Firmat e ndėrtimit, qė kanė marrė leje pėr ndėrtim pallatesh nga Bashkia e Tiranės nė dy vitet e fundit, kanė punuar nė tė zezė. Ata qė fitojnė tė paktėn 3 milion dollarė nga shitja e njė pallati, nuk derdhin kontributet e sigurimeve shoqėrore dhe shėndetėsore, duke shkaktuar humbje tė larta pėr arkėn e shtetit. \r\n“Tregu informal i punės ka marrė pėrpjestime tė mėdha dhe burimi kryesor i kėtij fenomeni ėshtė regjistrimi i subjekteve private me njė ose asnjė punėmarrės, pėr aktivitete qė minimalisht kėrkojnė disa punėmarrės nga organet e Sigurimeve Shoqėrore, Inspektoriati Shtetėror i Punės dhe Zyrat e Punėsimit”, thuhet nė njė raport tė fundit tė Kontrollit tė Lartė tė Shtetit, nė studimin qė i bėnė firmave tė ndėrtimit. \r\nKontrolli evidenton se puna e zezė paraqitet shumė e lartė nė kėtė sektori, ndėrkohė qė konstaton se gati tė gjitha firmat e ndėrtimit kishin marrė leje nga KRRT e Tiranės pėr tė ndėrtuar pallate nga 10 deri nė 16 katėshe. \r\nPor Inspektoriati Shtetėror i Punės nuk e ka mbaruar dot plotėsisht punėn e evidentimit tė tregut informal nė kėtė sektor, pasi nuk ka mundur tė sigurojė tė dhėna nga KRRT e bashkive Tiranė dhe Durrės pėr numrin e objekteve si dhe vlerat pėrkatėse, sipas lejeve tė\r\nndėrtimit, tė dhėna pėr ēdo firmė.\r\n\r\nNuk ka leje pa sigurime\r\n\r\nJo shumė larg, por 10 ditė mė parė nė njė mbledhje tė Kėshillit tė Rregullimit tė Territorit, kryebashkiaku Edi Rama deklaroi zyrtarisht se firmat e ndėrtimit nuk i paguajnė sigurimet shoqėrore dhe nuk plotėsojnė kushtet teknike pėr ruajtjen e jetės sė punonjėsve.\r\nKohėt e fundit, shumė punėtorė, qė ndėrtojnė pallate, kanė humbur jetėn gjatė punės. Ndaj kryebashkiaku mes kushteve tė tjera qė i vuri firmave tė ndėrtimit, ishte edhe sigurimi shoqėror dhe shėndetėsor pėr ēdo punėtor. Kushti duket se ishte i formės sė prerė. Kush kėrkonte leje ndėrtimi, mė parė duhet tė lidhte kontratė me Sigurimet Shoqėrore.  \r\nFirmat e ndėrtimit, sipas njė raporti tė bėrė nga Kontrolli i Lartė i Shtetit, realisht nuk sigurojnė punonjėsit e tyre. Raporti, i cili i referohet punės sė bėrė nga Inspektoriati i Punės pranė Ministrisė sė Punės dhe Ēėshtjeve Sociale tregon se firmat e ndėrtimit edhe pse kanė ndėrtuar dy deri nė tre pallate pėr njė periudhė 2 vjeēare kanė lidhur kontratė me Sigurimet Shoqėrore vetėm pėr dy deri nė tri persona.\r\nPunonjės tė zyrės sė Regjistrimit tė Tatim-Paguesve thonė se, jo vetėm firmat e ndėrtimit por tė gjitha aktivitetet e tjera tregtare nuk mund tė regjistrohen pranė zyrės sė tatim- taksave, nėse nuk janė tė pajisura edhe me akt-marrėveshjen qė kanė bėrė me Institutin e Sigurimeve Shoqėrore.\r\nTė ardhurat nga Sigurimet Shoqėrore nė vitin 2003 u realizuan nė masėn 70% nga plani i parashikuar. Dukuria e punės sė zezė vihet re nė tė gjitha fimat e ndėrtimit si nė Tiranė dhe Durrės. Por nuk mungojnė raporte edhe pėr firmat e ndėrtimit qė veprojnė nė\r\nqytete tė tjera. \r\nNė njė konstatim tė tillė kanė dalė edhe zyrat e Inspektoriatit tė Punės nė rrethe. “Vendin e parė tė punės sė zezė e zenė firmat e ndėrtimit, tė cilat kanė numrin mė tė madh tė tė paregjistruarve”, – thuhet nė raportin e bėrė nga Inspektoriati qendror i Punės.\r\n\r\nPallatet 16-katėshe i \r\n“ndėrtojnė” dy vetė\r\n\r\nDuket si njė paradoks, por ja qė ndodh. Njė pallat 16-katėsh ndėrtohet, sipas evidencave, vetėm nga njė punėtor dhe nga njė punėdhėnės. Dukuria e mėsipėrme ėshtė vėnė re gati nė tė gjitha firmat e ndėrtimit, qė kanė marrė leje nga KRRT e Tiranės dhe ajo e Durrėsit pėr vitet 1999-2002. Nga kontrolli i pėrbashkėt qė ISHP (Inspektoriati Shtetėror i Punės) dhe ISSH (Instituti i Sigurimeve Shoqėrore), i ushtruar vitin e kaluar, nė 1468 firma ndėrtimi, 112 firma ishin tė palicencuara. Nė kėto subjekte ishin tė punėsuar 16966 vetė, nga tė cilėt 3970 ishin punėmarrės ilegalė. Nga numri i mėsipėrm, 1748 punėmarrės janė futur nė skemėn e sigurimeve shoqėrore. Kėshtu, del se numri mesatar i punėmarrėsve paraqitet nė shifra mjaft tė ulėta, 11.5 vetė pėr subjekt.\r\nKy numėr pėr 334 firma paraqitet me 1-2 punėmarrės, 369 firma me 3-5 punėmarrės dhe 335 firma me 5-10 punėmarrės. Pra, 71% e firmave paraqiten me njė numėr minimal punėmarrėsish, qė variojnė nga 1 deri nė 10 persona. Numri i punėmarrėsve ilegalė, tė pėrfshirė nė skemėn e sigurimeve shoqėrore, paraqitet nė nivele jo tė kėnaqshme, 44%.\r\nEfekti financiar i pėrfshirjes sė punėmarrėsve ilegalė nė skemėn e sigurimeve shoqėrore ėshtė i papėrfillshėm, pasi sigurimi i tyre bėhet sa pėr tė kaluar radhėn, vetėm pėr njė muaj.\r\n“Aktiviteti i firmave tė ndėrtimit ėshtė plotėsisht jashtė kontrollit, pasi nuk bashkėpunohet me organet e Pushtetit Vendor pėr tė siguruar tė dhėna pėr firmat qė kanė marrė leje ndėrtimi, objektet si dhe vlerėn e tyre, gjė qė ka ēuar qė tė ardhurat nga kontributet pėr sektorin e ndėrtimit tė jenė nė vlera minimale, pasi mjaft firma qė kanė ndėrtuar pallate mbi 10 kate sigurojnė dhe derdhin kontribute pėr njė numėr\r\nqesharak punėmarrėsish”, thuhet nė raportin e KLSH-sė pėr firmat e ndėrtimit.\r\n\r\nInspektoriati nuk koordinon \r\npunėt me bashkinė\r\n\r\nApatia e institucioneve shtetėrore e fsheh edhe mė shumė fenomenin e punės sė zezė nė kėtė sektor. Kjo, sepse nuk ka pasur njė bashkėpunim tė ngushtė pėr kontrollin e firmave ndėrmjet bashkive dhe Inspektoriateve.\r\nPuna e zezė nė sektorin e ndėrtimit, sipas KLSH-sė, do tė dilte mė e lartė nėse pėr kontrollin e firmave tė ndėrtimit do tė zgjidhej koha e pranverės. “Duhet tė theksojmė se periudha e zgjedhur pėr kontroll nuk ka qenė e pėrshtatshme, pasi aktivitetin mė tė madh ndėrtues firmat e zhvillojnė nė periudhėn e pranverės\r\ndhe verės”, thuhet nė raport.\r\nNga kontrolli i kryer nga KLSH-ja nė aktivitetet e disa firmave, qė janė pajisur me leje ndėrtimi nga KRRT e bashkive Tiranė dhe Durrės, rezultoi se: 23 firma ndėrtimi, tė pajisura me leje ndėrtimi gjatė viteve 1999-2001 nga KRRT-ja e Bashkisė sė Tiranės, kanė siguruar njė numėr tė vogėl punėmarrėsish, krahasuar me numrin qė kėrkojnė objektet e ndėrtuara.\r\nKėshtu, firma “Matriks Konstruksion”  ka marrė 3 leje ndėrtimi pėr vitet 1999 dhe 2000, pėr ndėrtimin e dy pallateve 16-katėsh dhe njė 10-katėsh. Pėr vitet 2000 dhe 2001 kjo firmė ka paguar kontribute pėr 1 punėdhėnės dhe njė punėmarrės. Firma “EMI” ka marrė 2 leje ndėrtimi pėr vitet 1999 dhe 2001, pėr ndėrtimin e dy pallateve me 7+1 kate dhe 17- katėsh. Pėr vitet 2000 dhe 2001, ka paguar kontribute pėr 1 punėdhėnės dhe 9 punėmarrės. Firma “Bonifikim” ka marrė 2 leje ndėrtimi pėr vitet 2000 dhe 2001. Pėr tė dy vitet ka paguar kontribute pėr 1 punėdhėnės dhe 2 punėmarrės. Firma “Areela” ka marrė 2 leje ndėrtimi pėr vitet 2000 dhe 2001, pėr ndėrtimin e dy pallateve shumėkatėshe. Pėr tė dy vitet ka paguar kontribute pėr 1 punėdhėnės dhe 3 punėmarrės. Firma “2000 DUCE” ka marrė njė leje ndėrtimi pėr vitin 2001, pėr ndėrtimin e njė pallati shumėkatėsh. Pėr kėtė vit ka paguar kontribute pėr 1 punėdhėnės dhe 1 punėmarrės. Pėr vitin 2002, nuk ka lidhur aktmarrėveshje si dhe nuk ka bėrė derdhje pėr tremujorin e parė. Firma  “AI & GI”, qė ka marrė leje ndėrtimi pėr vitin 2001, pėr kėtė vit ka siguruar 1 punėdhėnės dhe 7 punėmarrės. Pėr vitin 2002 nuk ka lidhur aktmarrėveshje dhe nuk ka bėrė derdhje. Dukuri tė tilla tė ngjashme KLSH i ka vėrejtur edhe nė firmat e tjera ndėrtimore si “Mazniku”, “Braja”, “AGI”, “Apollonia”, “ MIG & Mar”.\r\nAktiviteti i ndėrtimit ka mbetur jashtė kontrollit tė organeve pėrgjegjėse, pasi nuk bashkėpunohet me organet e Pushtetit Lokal pėr tė siguruar lejet e ndėrtimit dhe vlerat e objekteve, qė ndėrtojnė kėto firma. Kėto tė dhėna tė pjesshme tregojnė se kontrollet e pėrbashkėta qė organizohen ēdo vit nė muajin tetor nga ISHP dhe ISSH nuk janė efektive, pasi nuk tregojnė aktivitetin real tė firmave, sipas objekteve tė ndėrtuara, sepse pėrgjithėsisht ato evidentojnė vetėm numrin e punėmarrėsve tė gjetur nė objektet qė iu servirin firmat ose qė ndodhen nė objekt nė momentin e kontrollit. Kjo metodė ėshtė e gabuar, pasi mbeten nė shkallė republike miliarda lekė pa u derdhur nė buxhetin e sigurimeve shoqėrore.\r\nRezultatet e nxjerra nga KLSH pėrputhen me konkluzionet e nxjerra nga Drejtoria e Pėrgjithshme e Tatimeve, e cila ka konstatuar se pėr 115 firma tė kontrolluara nė Tiranė detyrimet ndaj Sigurimeve Shoqėrore kapin vlerėn rreth 800 milion lekė. Kjo dukuri negative, e konstatuar pėr vitet e kaluara, konstatohet nė tė gjitha rrethet si pėr vitin 2001 dhe pėrgjatė vitit 2002 dhe 2003.', 'Migena Demirxhi', 'ndertim', 'Marrin leje ndėrtimi, fitojnė miliona dollarė nga shitja e \r\napartamenteve, por shkaktojnė deficite tė mėdha nė arkėn e shtetit. Dukuria shumė e pėrfolur e punės sė zezė vihet re nė ', '', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012730SS', 'Zhurma pritet tė rrisė kostot e apartamenteve', 'Per vitin qe vjen apartamenteve ka gjasa tė rritet, pasi firmave tė ndėrtimit do t’u duhen t’u bėjnė apartamenteve, qė po ndėrtohen, izolim akustik. Kėtė fakt e ka pohuar Arti Ēoēolli, specialist nė Seksionin e Fizikės Sanitare dhe Cilėsisė sė Ajrit pranė Institutit tė Shėndetit Publik. Ekspertė nga Ministria e Mjedisit po hartojnė njė projektligj ku do tė pėrcaktohet si kusht pėr leje ndėrtimi dhe izolimi akustik i banesave tė reja. “Kostoja do tė varet nga lloji i izolimit, qė do t’i bėhet banesės”, thotė Arti Ēoēolli, specialist nė Seksionin e Fizikės Sanitare dhe Cilėsisė sė Ajrit pranė Institutit tė Shėndetit Publik. Materialet pėr izolimin akustik janė mjaft tė shtrenjta nė tė gjithė Botėn. Kjo do tė thotė qė pėr njė izolim tė thjeshtė tė banesave, shqiptarėve qė do tė blejnė njė banesė tė re pėrveē shtimit tė TVSH-sė sė apartamenteve nė masėn 20%, pėr vitin qė vjen do t’u duhet tė paguajnė dhe pėr izolimin akustik tė shtėpive tė tyre shuma marramendėse. “Kjo do tė varet nga sipėrfaqja e banesave, pasi vetėm 1 m2 izolim i thjeshtė kushton 15 euro”, thotė z. Ēoēolli. \r\n\r\nPse njė projektligj i tillė?\r\nDomosdoshmėria e kėtij projektligji ka ardhur si pasojė e rritjes sė zhurmave nėpėr qendrat e banuara dhe shqetėsime shėndetėsore qė krijojnė zhurmat e ndryshme. Tirana renditet si qyteti me nivelin e ndotjes mė tė lartė akustike nė Shqipėri. Ky pėrfundim ėshtė nxjerrė nga monitorimi i kryer nga Instituti i Shėndetit Publik (ISHP). Nė qendėr tė kėtij monitorimi kanė qenė 7 qytetet mė tė populluara nė vendin tonė si, Saranda, Tirana, Vlora, Durrėsi, Korēa, Shkodra dhe Fieri. Pas Tiranės qyteti qė ka ndotje tė lartė akustike ėshtė Durrėsi. Por ajo ēka ėshtė veēanėrisht mė e rėndė nė vendet e populluara siē ėshtė dhe Tirana qė ka trafik tė rėnduar rrugor, nivelet e presionit akustik gjatė 24 orėve mund tė arrijnė 75-80db (decibel, niveli i zhurmave). Ndėrkohė qė niveli normal i ndotjes nė qytetet e tjera europiane ėshtė 65db. Ndryshe nga shumė probleme tė tjera tė mjedisit, ndotja nga zhurmat vazhdon tė evoluojė dhe tė krijojė njė numėr ankesash nė rritje tė asaj pjese tė personave qė janė tė ekspozuar ndaj ndotjes zanore. Sipas burimeve nga ISHP-ja, rezulton se Tirana ėshtė qyteti ku niveli i ndotjes akustike ėshtė 5 dB mė shumė pėr ditėn, duke iu referuar monitorimit tė vitit tė kaluar, ndėrsa pėr natėn 3 dB mė shumė. Nė zonat ku fluksi i automjeteve ėshtė shumė i madh kryesisht nė hyrjet e qyteteve, si dhe nė kryqėzime dhe sidomos nė zonat tregtare, niveli i ndotjes akustike ėshtė vėrtet shumė i lartė. \r\nPėr qytetin e Tiranės zonat mė tė nxehta janė sheshi “Skėnderbej”, ku vlerat arrijnė 75,3db, stacioni i trenit 75,6, Laprakė 74.4db, kryqėzimi i “21 Dhjetorit” 72,8db, kryqėzimi “Vasil Shanto” 71,1 db, kryqėzimi te farmacia 10 72,1db. Ndėrsa nė qytetin e Durrėsit vlerat mė tė larta arrijnė nė hyrjen e qytetit 74db, si dhe pėrballė muzeut 70.1db. Dhe nė qytetin e Fierit shėnohen vlera tė larta ndotjeje nė disa pika, si nė hyrjen e qytetit 70.1db dhe pėrballė prefekturės me vlerėn 70db. Qyteti qė ka ndotjen mė tė ulėt nga 7 qytete qė monitorohen ėshtė Vlora, nė tė cilin vlera maksimale e ndotjes ėshtė 60.6db nė zonėn pėrballė xhamisė. \r\n\r\nZhurma dhe efektet tek njerėzit\r\nBurimet kryesore tė zhurmės sė mjedisit pėrfshijnė: trafikun ajror, trafikun rrugor, trafikun hekurudhor, industritė, ndėrtimin dhe punėt publike, si dhe rrethinat. Burimet kryesore tė zhurmės sė brendshme janė sistemet e ventilimit, aparaturat (makinat e zyrave), aparatet shtėpiake etj. Nė Bashkimin Europian rreth 40% e popullsisė ėshtė e ekspozuar ndaj zhurmave tė trafikut rrugor, qė kapin vlerėn e njė niveli presioni akustik mbi 55 dB (A) gjatė ditės dhe 20% ėshtė e ekspozuar nė nivelin mbi 65 dB (A). Kur tė gjitha zhurmat e transportit mblidhen, vlerėsohet qė mbi gjysma e popullsisė sė qytetarėve tė Bashkimit Europian jetojnė nė zona ku nuk sigurojnė njė minimum tė konfortit akustik.\r\nGjatė natės, mbi 30% e popullsisė ėshtė e ekspozuar nė nivele akustike, qė i kalojnė 55 dB(A), qė pėrfshin gjumin e tyre.\r\nNdotja zanore ėshtė veēanėrisht e rėndė nė vendet nė zhvillim, si dhe vendi ynė. Ajo i detyrohet kryesisht trafikut rrugor dhe zonave tė dendura tė trafikut rrugor, nivelet e presionit akustik gjatė 24 orėve mund tė arrijnė 75-80 dB(A). Ndryshe nga shumė probleme tė tjera tė mjedisit, ndotja nga zhurma vazhdon tė evoluojė dhe krijojė njė numėr ankesash nė rritje tė asaj pjese tė personave qė  janė tė ekspozuar. “Rritja e ndotjes zanore ėshtė e padurueshme, sepse ajo ka efekte negative mbi shėndetin, nė tė njėjtėn kohė direkte dhe tė grumbulluara. Ajo prek gjithashtu brezat e ardhshėm dhe ka implikime mbi efektet social-kulturore, fizike dhe ekonomike”, thotė Arti Ēoēolli, specialist nė Seksionin e Fizikės Sanitare dhe Cilėsisė sė Ajrit pranė Institutit tė Shėndetit Publik.', 'S. Sinaj', 'mjedis', 'Per vitin qe vjen apartamenteve ka gjasa tė rritet, pasi firmave tė ndėrtimit do t’u duhen t’u bėjnė apartamenteve, qė po ndėrtohen, izolim akustik. Kėtė fakt e ka pohuar Arti ', '', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012732SS', 'Prapaskenat e plehrave', 'Kohėt e fundit nuk kanė munguar protestat para Kryeministrisė pėr importimin e plehrave nga Italia. Ėshtė hera e parė qė njė pjesė e publikut shqiptar proteston pėr njė problem tė tillė dhe pse plehrat kanė gati 10 vjet qė na janė bėrė pjesė e ditės. Kazanė tė tejmbushur me plehėra e mbeturina nga mė tė ndryshmet sheh anembanė lagjeve tė kryeqytetit. Pėr t’i dhėnė fund kėtij fenomeni shqetėsues pėr banorėt e kryqytetit si dhe pėr tė zgjidhur problemin e pėrpunimit tė mbeturinave, qeveria shqiptare vendosi qė tė shpallė nė tenderin e fundit fituese firmėn pėrpunuese, por dhe importuese tė plehrave “Albania Beg”. Deri kėtu gjithė banorėt e kryeqytetit ishin dakord, por kushti i vendosur nga vetė firma italiane ishte “ne do tė pastrojmė plehėrat tuaja por do tė sjellim dhe disa tonelata nė ditė plehėra nga Italia pėr ti ricikluar”. Kėtu filluan dhe kundėrshtitė jo vetėm nga publiku, por dhe nga firmat e tjera konkuruese pėr pastrimin e kryeqytetit. Pėr mė shumė informacion rreth historisė sė tenderave dhe situatės aktuale tė mbetjeve urbane nė vendin tonė “Monitor” i ėshtė drejtuar z. Agron Lamko, specialist i pėrpunimit tė mbetjeve pranė Ministrisė sė Mjedisit, i cili shpjegon ndėr tė tjera dhe odisenė tre vje[are tė tenderave pėr pėrpunimin e ndotjeve urbane.   \r\n\r\nSi paraqitet situata e ndotjeve urbane sot nė Shqipėri dhe ēfarė masash janė marrė vitet e fundit?\r\nSituata aktuale e ndotjes nga plehrat nė Shqipėri vazhdon akoma tė jetė alarmante.  Hedhja e tyre e pakontrolluar e pa kriter kryesisht nė brigjet e lumenjve dhe nė gropa natyrale ka ndikuar nė ndotjen e ujrave sipėrfaqėsore dhe atyre nėntokėsore sikurse nė pėrhapjen e erėrave tė kėqija dhe zėnien e sipėrfaqeve tė mėdha tė terreneve. Duke qenė se plehrat hidhen vend e pa vend kudo dhe situata ėshtė jashtė kontrollit, ato vetėdigjen duke lėshuar nė atmosferė gaze nga mė helmueset qė nga dioksina, kloroflorokarbonatet, furanet, okside tė squfurit, azotit, gazit karbonik etj.\r\nNė vitin 1996, qeveria nėpėrmjet njė financimi nga Komuniteti Europian, nė kuadėr tė Programit Phare, arriti tė realizojė planin e veprimit pėr administrimin e mbetjeve tė ngurta urbane pėr gjashtė qytetet kryesore tė Shqipėrisė. Nė kėtė studim u paraqitėn metodat e pėrpunimit tė plehrave, kostot e tyre tė investimit, zhdėmtimi pėr ton\\mbetje, teknologjitė dhe tė gjithė treguesit e tjerė tė domosdoshėm. Pas miratimit tė kėtij studimi, qeveria shpalli si prioritet trajtimin e mbetjeve urbane nė Shqipėri. Nė vitin 1998 me nxitjen e investitorėve tė interesuar pėr trajtimin e mbetjeve urbane tė Qarkut Tiranė dhe Durrės, u hap pėr herė tė parė konkurrimi i ofertave tė pakėrkuara, ku morėn pjesė disa firma tė huaja me teknologji dhe kosto tė ndryshme. Nga ky konkurrim u pėrjashtua firma “Progetto Europa”, qė kishte kosto mė tė ulėt zhdėmtimi pėr ton/mbetje dhe teknologji tepėr tė pėrparuar, qė kapte njė vlerė investimi prej 60 milion euro. Ky veprim i qėllimshėm sigurisht ishte njė spekulim, pasi nuk mund tė pėrjashtosh asnjė firmė nga konkurrimi kur i ka dokumentet tė protokolluara dhe tė plotėsuara konform kėrkesave qė ka njė tender i tillė. Kėshtu firma “Fip s.r.l.” fitoi nė atė vit konkurrimin e ofertave tė pakėrkuara, por megjithatė Kėshilli i Ministrave qė ėshtė dhe autoriteti qė miraton pėrfundimisht marrėveshjen koncesionare pėr trajtimin e mbetjeve, nuk e miratoi kėtė marrėveshje. Nė vitin 2002 rihapet pėrsėri konkurrimi i ofertave tė pakėrkuara ku Fip S.r.l. merr pėrsėri pjesė sė bashku me disa firma tė tjera si dhe 2K Grupi etj. Dhe kėsaj here firma “Progetto Europa” s.r.l. dhe pse kishte kosto mė tė ulėt pėr pėrpunimin e plehrave, pėrjashtohet nga ky konkurrim pa u vėnė nė dijeni tė tė interesuarit. Nė kėtė konkurrim “2K Group” hyn me 0.5 USD mė pak pėr ton sesa shoqėria “Fip” s.r.l. domethėnė me 29. 5 dollarė\\ton zhdėmtim, me njė teknologji pėrpunimi tė groposjes sė kontrolluar (landfill). Kjo, sikurse dhe herėn e parė, ishte njė lojė e parapėrgatitur nga ana e qeveritarėve pėr tė dhėnė koncesionin firmes “2K Group”, qė fiton nė kėtė rast garėn. Megjithatė, edhe pse komisioni i vlerėsimit tė ofertave miratoi “2K Group” si firmė fituese, Kėshilli i Ministrave nuk ia miraton marrėveshjen koncesionare. Kėshtu qė qeveria nė vitin 2002 e rihap pėr herė tė tretė konkurrimin e ofertave tė pakėrkuara ku morėn pjesė disa firma. Megjithatė, sikurse dhe herėt e tjera, loja vazhdon duke futur nė konkurrim nė mėnyrė tė paligjshme dhe tė parapėrgatitur, njė firmė tjetėr italiane me import plehrash nga Italia, jashtė ēdo konkurrence tė drejtė. Nėse do tė kishte njė konkurrim me importe plehrash, atėherė duhej tė ishte ndryshuar Ligji “Pėr administrimin e mbetjeve tė ngurta”, qė nuk lejonte importin e tyre as pėr ruajtje, as pėr depozitim dhe as pėr asgjėsim me qėllim qė tė merrnin pjesė dhe firma tė tjera tė kėtij lloji. Ekonomikisht dhe artificialisht, u realizua njė konkurrim i padrejtė, pasi ka tjetėr marzh fitimi njė firmė qė importon plehrat nga njė vend nė tjetrin, nė raport me njė firmė qė ėshtė thjesht pėrpunuese e plehrave nė vend. Firmat imortuese tė plehrave subvencionohen e paguhen nga shteti italin 100 dollarė pėr ton\\mbetje import, pa llogaritur fitimin qė marin nga shitja e energjisė sė prodhuar. Pra, kjo firmė ka hyrė e parapėrgatitur pėr tė fituar garėn dhe firmat e tjera ishin vetėm si numėr ofertash pėr tė sajuar kėtė konkurrim. Dhe ajo qė pritej, ndodhi. Qeveria shpall fituese firmėn Albania Beg me import plehrash tė pėrpunuara (tė thara) nė lėndė djegėse me fuqi kalorifike deri nė 3500 kkal\\kg. \r\n\r\nKu konsiston ky import plehrash dhe cilat janė pasojat ambientale pėr mjedisin e Shqipėrisė? \r\nFirma Albania Beg kėrkon tė ndėrtojė njė “inēenenintor” me kapacitet prej 1600 T\\ditė material tė pėrpunuar nga mbetjet urbane tė vendit rreth 200 tonė dhe 1400 tonė nė ditė lėndė djegėse me orgjinė nga plehrat e pėrpunuara nė Itali, qė pėrmbajnė nė vetvete rreth 60% plastik, ndėrsa lėndėt e tjera janė tekstil, dru dhe lėndė tė tjera djegėse. Sasia e tyre, duke i parė nė raport me sasinė e plehrave shqiptare tė pėrpunuara, i bie tė jetė 7 herė mė shumė se mbetjet urbane tė pėrpunuara tė Qarkut Tiranė dhe Durrės sė bashku. Ēfarėdo teknologji e zbatuar ėshtė e detyruar tė respektojė kriteret e vendosura dhe normat e lejuara tė parametrave tė shkarkimeve nė Shqipėri. Nė kėtė rast, bėhet fjalė pėr shkeljen e ligjit dhe sė dyti, nė njė shtet institucionalisht tė dobėt, ėshtė e pamundur tė kontrollosh 1400 tonė\\ditė mbetje importi, kur dihet qė mafia e trafikut tė mbetjeve tė rrezikshme mund tė shfrytėzojė rastin pėr importin e tyre. Nga ana tjetėr, njė firmė qė merr koncesionin nėpėrmjet pazareve korruptive, nuk mund tė respektojė normat e shkarkimeve, pasi ajo do tė abuzojė dhe me gadishmėrinė e impianteve tė pastrimit tė gazeve dhe tė ujrave tė ndotur. Zonat e zhvilluara tė Italisė sė Veriut duan tė djegin apo tė depozitojnė mbetjet e tyre nė Italinė e jugut, por kanė hasur nė kundėrshtimet e vendosura tė komunitetit tė kėtyre zonave. Ndėrkohė, Qeveria e Italisė, nisur nga kapacitetet e pakta mbajtėse tė zonave turistike tė veriut, paguan subvencione si shtet pėr t’i kaluar plehrat e veta drejt vendeve tė tjera tė pazhvilluara me qeverisje tė dobėt dhe korruptive.\r\nShqipėria ėshtė njė vend i vogėl ekoturistik, bujqėsor e blegtoral, me njė peisazh dhe ekosisteme tė mrekullueshme. Duke qenė tė ndėrgjegjshėm qė kemi dėmtuar mjaft burimet natyrore, zonat urbane dhe ekosistemet bregdetare si mund tė pranojmė djegien apo groposjen e mbetjeve tė Europės. Po tė vėsh re qė vetėm pėr Tiranėn e Durrėsin, qeveria mendon tė importojė 1400 tonė\\ditė lėndė djegėse nga pėrpunimi i plehrave, sa plehra tė tjera do tė importohen pėr llogari tė qyteteve tė tjera? Atėhere, sipas njė llogarie tė thjeshtė i bie qė pėr Shqipėrinė tė vijnė dhe 3 mijė tonė\\ditė plehra e mbetje tė tjera pėr t’u djegur dhe toka shqiptare tė kthehet nė shkretėtirė pa njerėz. Kjo do tė thotė qė gjithė vlerat natyrore dhe gjithė ai ekoturizėm qė pretendojmė se e kemi, tė ketė marrė fund njėherė e pėrgjithmonė dhe brezat e ardhshėm tė trashėgojnė sėmundje e tokė tė shkretė. \r\n\r\nCili ėshtė qyteti qė rezulton me ndotje mė tė madhe tė ajrit nė Shqipėri?\r\nQyteti mė i ndotur nė Shqipėri ėshtė Tirana, i cili arrin nivele katastrofike 7 herė mė shumė se niveli i lejuar i parametrave nė Europė. Problemet mė tė mėdha tė ajrit shkaktohen mė shumė nga importet e karburanteve jo cilėsore, nga stimulimi i importit tė makinave tė vjetra qė taksohen mė pak se makinat e reja dhe nga ndėrtimet pa projekte zonale dhe vlerėsime mjedisore. Njė problem pėr ndotjen e mjedisit janė dhe ndėrtimet jashtė ēdo kriteri urbanistik. Njė problem thelbėsor ėshtė qė qytetet tona nuk mund tė vazhdojnė me ndėrtime me projekte individuale, por me projektpropozime zonale, ku parashikohen tė gjitha rregullat dhe kushtet urbane, duke marrė parasysh dhe vlerėsimin e elementeve tė mjedisit. Tjetėr aspekt pėr minimizimin e ndotjes ėshtė dhe rritja e nivelit tė shėrbimeve publike dhe kėrkesat pėr zbatimin e ligjeve. \r\n\r\nAktualisht, kush e bėn pastrimin e kryeqytetit dhe si po administrohen mbetjet urbane nė vend?\r\nPlehrat nė Tiranė i pastrojnė dy firma private, njė shqiptare dhe njė italiane. Kėto dy firma mbulojnė dy zona, njėra firmė mbulon zonėn nga bulevardi kryesor nė kinostudio dhe tjetra nga bulevardi nė Kombinat. Ndėrkohė qė ėshtė dhe njė ndėrmarrje shtetėrore ajo e Kuartallave qė varet nga Bashkia, duke mbuluar zonat ndėrmjet pallateve dhe periferinė e Tiranės. Gjithashtu, ėshtė dhe Ndėrmarrja e Gjelbėrimit pranė Bashkisė sė Tiranės qė mbulon zonat e gjelbra dhe parqet publike.\r\n\r\nKu konsiston mungesa e transparencės dhe e konventave ndėrkombėtare nė rastin e importit tė mbetjeve urbane?\r\nQeveria shqiptare duhet tė respektojė Konventėn e Arhusit pėr pjesėmarrjen e komunitetit nė vendimmarrje dhe atė tė Bazelit pėr importin e mbetjeve qė i ka nėnshkruar dhe vetė. Nė kėtė marrėveshje ėshtė e shkruar qartė qė, nuk lejohet importi i mbetjeve nga njė vend i zhvilluar nė vende tė pazhvilluara, pasi kėto tė fundit nuk kanė mundėsi institucionale tė respektimit tė ligjeve dhe teknologji efikase pėr trajtimin e mbetjeve. \r\n \r\nPėr ju si specialist, cila ėshtė mėnyra mė e mirė pėr trajtimin e plehrave nė vendin tonė? \r\nKa disa mėnyra pėr pėrpunimin e plehrave. Metoda mė e vjetėr ėshtė groposja e pakontrolluar, hidhen plehrat nė gropa natyrale dhe mbulohen me dhe. Metodė tjetėr mė e avancuar ėshtė ajo e gropave tė kontrollura, tė cilat janė me sistem derazhimi tė ujrave dhe me sistem derazhimi tė gazit metan, qė formohet nga dekompozimi anaerobik i lėndėve tė dekompozueshme organike. Nė kėtė rast, gazi metan ėshtė nė sasi tė pranueshme, shfrytėzohet pėr djegie dhe prodhim energjie. Kur ka sasi tė pranueshme pėr djegie, shfrytėzohet dhe pėr prodhim energjie. Plehrat nė vetvete kanė lėndė tė parė qė nėpėrmjet riciklimit tė tyre kursejnė burime natyrore dhe energjetike. Detyrimisht, duhen ndjekur metodat e pėrpunimit me fraksionim dhe riciklim tė materialeve tė dobishme si plastika, hekuri, metalet me ngjyra, sikurse dhe lėnda organike qė mund tė pėrpunohet nė pleh ose nė lėndė energjetike. Lėnda organike te plehrat tona ėshtė e pastėr, pasi ne nuk kemi industri ndotėse dhe plehu organik i prodhuar ėshtė i pastėr.\r\n\r\nSa ėshtė kostoja e pėrpunimit tė njė ton mbetje urbane nė Shqipėri?\r\nKostoja e trajtimit tė mbetjeve pėr njė ton plehra tė trajtuar qė kėrkohet nga investitorėt e interesuar pėr tė  investuar, shkon nga 20-40 Euro pėr ton. Metodat e groposjes kanė kosto mė tė ulėt pėr ton mbetje dhe megjithatė kjo varet nga investitori sesa e llogarit ai fitimin e vet dhe sa do e vlerėsojė ai koston e pėrpunimit tė plehrave. Gjithsesi, kur nė konkurrim ka firma shqiptare qė mund t’i pėrpunojnė plehrat me 20 Euro pėr ton dhe me njė teknologji shumė tė mirė, nuk ka pse njė firmė e huaj tė jetė prioritare.         \r\nNė fund tė fundit, e gjithė kosto e pėrpunimit tė plehrave i faturohet taksapaguesit shqiptar. Kėshtu, janė kėta tė fundit ata qė duhet tė vendosin pėr nivelin e taksės qė do tė paguajnė. Nuk mund tė luajnė e tė vendosin si duan qeveritarėt tanė me taksat e qytetarėve. Prandaj dhe Konventa e Arhusit pėrcakton qartė komunitetin si pjesėmarrės nė vendimmarrjet qė kanė tė bėjnė me shėndetin dhe interesat e tij.\r\n\r\nĒfarė presupozon marrėveshja e qeverisė italiane me atė shqiptare pėr tė marrė kredinė prej 6 miliard euro dhe grantin prej 400 mijė eku?\r\nMarrėveshja e qeverisė shqiptare me atė italiane e nėnshkruar tashmė pėr kredinė prej 6 milion euro me interes prej 0,12% nė vit dhe 400 mijė euro grant, bėhet pėr tė pėrmirėsuar gjendjen e depozitimit tė plehrave nė Sharrė nėpėrmjet projektimit dhe zbatimit tė njė ‘landfill-i’ me afat kohor shfrytėzimi prej 5-6 vjetėsh deri sa Qeveria e Shqipėrisė tė realizojė njė zgjidhje afatgjatė tė trajtimit tė mbetjeve urbane.', 'S. SINAJ', 'intervista', 'Kohėt e fundit nuk kanė munguar protestat para Kryeministrisė pėr importimin e plehrave nga Italia. Ėshtė hera e parė qė njė pjesė e publikut shqiptar proteston pėr njė problem tė ', '', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012734AG', 'Pėrparėsitė e MTL-ve: Fillon rritja e lehtė', 'Nga tė dhėnat mė tė fundit mbi tregtinė e jashtme tė vendit pėr 5-mujorin e vitit 2004, vėrehen disa shifra inkurajuese tė rritjes sė eksporteve me shtetet e Rajonit, si pasojė e shfrytėzimit mė tė mirė tė pėrparėsive tė Marrėveshjeve tė Tregtisė sė Lirė.\r\nSipas statistikave zyrtare tė Ministrisė sė Bujqėsisė kėto muaj janė eksportuar 400 ton perime tė freskėta, 1100 ton bimė mjekėsore, 142 ton peshk i pėrpunuar, 23 ton peshk i freskėt, 3321 ton duhan etj. Kėto eksporte janė tė drejtuara kryesisht nė tregjet e Kroacisė dhe Maqedonisė, por dhe nė Itali, Greqi dhe Gjermani.\r\nKjo rritje e lehtė e eksporteve, pason hapat e para qė u vunė re qė gjatė vitit 2003, ku shkėmbimet tregtare u rritėn ndjeshėm. Eksportet nė veēanti nė 2003 u rritėn me 37% krahasuar me vitin 2002, pėrkundrejt njė ritmi prej 25% tė rritjes sė importeve. Nė strukturėn e importeve vėrehet njė nivel i lartė i importit tė teknologjisė.\r\nTashmė janė nėnshkruar 8 Marrėveshje tė Tregtisė sė Lirė (MTL), 5 prej tė cilave, ato me Maqedoninė, Kroacinė, Bullgarinė, Rumaninė dhe Kosovėn, janė nė zbatim. Pėrveē liberalizimit nė kuadėr tė MTL-ve, po punohet pėr pėrfundimin e Marrėveshjeve dypalėshe pėr “Standardizimin”, “Konformitetin”, “Metrologjinė” dhe “Akreditimin”, tė cilat pritet tė mbėshtesin zbatimin e efektshėm tė kėtyre marrėveshjeve, por edhe tė krijojnė kushtet pėr njė prani mė tė madhe dhe mė tė sigurtė tė produkteve shqiptare nė tregjet rajonale.\r\nSipas burimeve zyrtare tė Ministrisė sė Ekonomisė, si rezultat i zbatimit tė MTL-sė me Maqedoninė, eksportet bujqėsore shqiptare janė dyfishuar nė krahasim me periudhėn para hyrjes nė fuqi tė saj. Nė tregun maqedonas gjatė 2003 kanė hyrė 20 produkte tė reja agroushqimore si vezė, domate tė freskėta, patate, fruta, perime, lėngje frutash, ujra, pije etj.\r\n\r\nBiznesi, ende shumė \r\npėr tė mėsuar pėr MTL-tė\r\n\r\nSipas sekretarit tė Pėrgjithshėm tė Dhomės sė Tregtisė dhe Industrisė, Edmond Karanxho, pėr herė tė parė nė katėrshen e vendeve kryesore qė blejnė mallrat shqiptare rreshtohet Kroacia. Eksportet shqiptare drejt Kroacisė pėr vitin 2003 kanė qenė 170% mė tė larta, nė krahasim me njė vit mė parė. Por duhet thėnė se ato pėrsėri vazhdojnė tė jenė larg shifrave tė dėshiruara dhe mundėsive eksportuese qė ka vendi ynė.\r\nKaranxho shpjegon edhe faktorėt qė duhet tė ndikojnė nė rritjen e mėtejshme tė eksporteve pėr tė zbutur deficitin e lartė tregtar, qė vazhdon tė ekzistojė. Sipas tij, duhet parė lista e mallrave qė kėto vende importojnė nga vende tė tjera pėr tė ditur nevojat qė ata kanė. Ndėrkohė komuniteti i biznesit duhet tė njihet gjerėsisht, me listat e mallrave tė importeve tė kėtyre vendeve tė cilat janė me tarifa doganore zero ose tė reduktuara. \r\n“Komuniteti i biznesit- thotė Karanxho- mund tė kėrkojė mbėshtetje dhe ndihmė nga 5-10 firma tė mėdha tė huaja, qė veprojnė edhe nė kėto vende si p.sh., nė Maqedoni ku veprojnė shoqėria Vodafon, bankat greke, banka austriake, Raiffeisen, e tė tjerė, qė kanė filialet e tyre.”\r\nNga ana tjetėr, eksportuesit mund t’ia dalin mbanė kėsaj situate, duke ndėrtuar strategji bashkėpunimi me partnerė maqedonas, si krijimin e shoqėrive tė pėrbashkėta dhe duke nxitur investime tė huaja direkte nė industrinė lokale, me potencial tė lartė eksporti.\r\n\r\nAgjencitė e specializuara \r\nduhet tė bėjnė mė shumė\r\n\r\nSė fundi sipas tij, duhet mobilizim mė i mirė i shoqatave tė biznesit, dhomave tė tregtisė, Agjencisė sė Nxitjes tė Eksporteve, pėrfaqėsive tregtare dhe mediave, pėr informimin e komunitetit tė biznesit, pėr mundėsitė qė sjellin Marrėveshjet e Tregtisė sė Lirė. Por krahas Marrėveshjeve tė Tregtisė sė Lirė me shtetet e Rajonit, qė po japin rezultatet e para premtuese, biznesi pritet tė ballafaqohet sė shpejti edhe me mallrat e shteteve tė BE, ku dihet se cilėsia e tyre ėshtė mjaft e lartė dhe konkurruese me produktet modeste shqiptare, shumica e tė cilave vazhdojnė tė dalin nė treg tė pacertifikuara. Aktualisht, strukturat qeveritare po nxitojnė tė pėrgatisin listėn e ofertave tė mallrave shqiptare, si pjesa kyēe e Marrėveshjes sė Tregtisė sė Lirė Shqipėri-BE. Por kjo ofertė qė synon tė harmonizojė interesat e buxhetit tė shtetit me ato tė Komunitetit tė sipėrmarrjes vendase duhet tė mbėshtetet edhe me hartimin e dokumentacionit tė prodhimit dhe tregtimit tė mallrave sipas parametrave tė Regjimit Preferencial Tregtar tė Bashkimit Europian.\r\nKryeministri Fatos Nano, nė analizėn e zhvillimeve ekonomike qė paraqiti ditėt e fundit nė Kuvend, tha se “Mjedisi i OBT ėshtė aq demokratik sa e lejon Qeverinė tė argumentojė vėshtirėsitė qė ndeshen nė zbatimin e politikave kombėtare tregtare dhe tė krijojė mė shumė hapėsira pėr mbrojtjen e sipėrmarrjes vendase.”\r\n“Ne kemi kėrkuar- tha Nano- mirėkuptimin me vendet anėtare tė OBT dhe vetė organizatėn pėr zgjatje tė periudhės tranzitore tė zbatimit tė reduktimeve tarifore pėr disa produkte. Si rrjedhojė, angazhimet e vitit 2004 janė zhvendosur pėr t’u zbatuar pas njė pėriudhe tre vjeēare.”', 'Artan Gjata', 'MTL', 'Nga tė dhėnat mė tė fundit mbi tregtinė e jashtme tė vendit pėr 5-mujorin e vitit 2004, vėrehen disa shifra inkurajuese tė rritjes sė eksporteve me shtetet e Rajonit, si ', '', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012736NM', 'Nikla, vendi ku “kapitalizmi fshatar” lufton me bujkun', 'Fshati Nikėl, me 280 familje dhe 2500 banorė, pėrbėn shembullin unikal nė vend pėr zhvillimin e biznesit tė vogėl fshatar nė fushėn e prodhimit industrial, kryesisht tė  mobiljeve. Qė kur u ngrit para 10 vitesh fabrika private e prodhimit tė mobiljeve “Abaz Ulliri” ku u punėsuan shumė banorė, Nikla sot pa frikė mund tė quhet “pionieri i kapitalizmit fshatar” nė Shqipėri, pasi nė ēdo biznes, ka tė punėsuar nga 2 deri nė 7 vetė. Krahu i lirė i punės ėshtė gjendur te faktori i migrimit tė brendshėm, pasi edhe nė Nikėl ka tė ardhur nga zona e Matit, tė cilėt, duke mos pasur asnjė copė tokė, janė kthyer nė “proletarė” tė varfėr.   \r\nVetė komuna e Niklės ka 9 fshatra nėn juridiksionin e vet: Nikla, Qeret, Tapiza, Zezė, Verjon, Buran, Kurcej, Mukje, Rinas, tė cilat shtrihen nė zonė malore dhe fushore.  \r\n \r\nPirateri mobiljesh nė 170 biznese fshatare familjare\r\n\r\nNė fshatin Nikėl numėrohen 170 subjekte private, me ushtrim aktiviteti nė prodhim mobiljesh, tregti, lavatriēe zhavoresh, shėrbime tė ndryshme si parukeri, rrobaqepėsi, si dhe 3 klube. Komuna pėrfiton 8 milion lekė nė vit nga taksa lokale prej tyre, tė cilat i pėrdor pėr rregullimin e rrugėve, ambulancave tė reja etj. \r\nPor midis tyre janė 35 familje qė kanė ngritur minifabrika nė oborret e shtėpive, ku merren me prodhimin e mobiljeve, kryesisht kolltuqe, riveshje, pėrpunim druri etj., ku krahu i punės paguhet edhe me mėditje. Prodhimet shiten nė tė gjithė vendin, pasi emri i fabrikės sė mobilieve “Abaz Ulliri” ėshtė bėrė i njohur nė tė gjithė vendin. Kjo ka krijuar imazhin e rremė se ēdo prodhim qė shesin mobilierėt e Niklės, janė tė vetė fabrikės. Nė fabrikė, kėtė fakt e pėrjetojnė si njė problem, duke ngarkuar me faj shtetin, qė nuk kontrollon piraterinė e prodhimeve mobiliere tė fshatit.    \r\n\r\nUrbanizmi fshatar \r\nme “imitim qytetar”\r\n\r\nDy fshatra tė komunės si Qerreti dhe Rinasi kanė arritur nivel edhe mė tė lartė ekonomik dhe shoqėror nga tė tjerėt, thonė me zili fshatarėt e Niklės. Ata shpjegojnė se njė pjesė e mirė e tokave nė kėto dy fshatra u blenė nga Aeroporti i Rinasit, duke iu dhėnė mundėsi banorėve qė tė ndėrtonin shtėpi tė reja, tė grupuara nė njė qendėr, nėn modelin e njė lagjeje qyteti. Nga ana tjetėr, burrat, nė pjesėn mė tė madhe tė tyre, janė punėsuar nė aeroportin e Rinasit. \r\nPor nėn kėtė “imitim qytetar”, nuk po mbeten pas as vetė fshatrat e tjerė. Nė  Nikėl rreth 95% e banorėve kanė makina, me tė cilat, tė rinjtė, por edhe burrat e moshės sė mesme, kalojnė njė pjesė tė kohės sė lirė nė Tiranė, ose nė lokalet qė janė ndėrtuar pranė Fushė-Krujės. Problemet e zhvillimit nuk kanė lėnė mėnjanė Niklėn edhe pse nė drejtimin e punės dhe tė rritjes sė tė ardhurave familjare, mentaliteti ka pėsuar ndryshim. Kėshtu, nė fshat edhe pse ka njė shkollė 8-vjeēare, vihet re se frekuentimi pas shkollės fillore, bie ndjeshėm nė arsimin 8-vjeēar. Rreth 30% e fėmijėve, kanė braktisur shkollat dhe merren me blegtorinė. Njė pakicė e vogėl nxėnėsish, kryejnė shkollėn e mesme nė Fushė-Krujė.   \r\nPor edhe pse kanė hyrė jo pak elemente tė jetės qytetare, jetesa ka mbetur nė mendėsitė e sė kaluarės, si shembull qė flet se ndryshimet e vėrteta janė shumė larg nocionit tė urbanizimit tė vėrtetė shpirtėror. Kėshtu, pėr gratė as qė mund tė bėhet fjalė qė tė mund tė jenė pjesė aktive e komunitetit, pasi banorėt pėrveēse ruajnė zakonet e vjetra, kanė edhe njė mentalitet tepėr konservator, pėrsa i pėrket gruas dhe daljes sė saj nė jetėn sociale. \r\n\r\nBujqėsia: zhvillim qė po i \r\nshmanget traditave\r\n\r\nTokat e Niklės kryesisht mbillen me foragjere, vreshtari dhe pak perime, qė sipas bujqėve, shėnon largim nga tradita. Por ata pranojnė se kjo lidhet me disa mungesa, ku uji dhe cilėsia e dobėt e farėrave janė mė kryesoret. Vitet e fundit, po merr hop zhvillimi i vreshtarisė, prej nga pėrfitohen tė ardhura tė mira, kryesisht nė shitjen e rakisė nė lokalet e zonės pėrreth, deri nė Tiranė. Por largimi nga tradita e punimit tė tokave dhe mbjelljes sė tyre lidhet me ndryshimin e destinacionit tė punės nga bujqėsia, me zhvillimin e bizneseve prodhuese. Ky fakt ka rritur nga ana tjetėr, punėn e mėditėsit, qė sa vjen dhe po rritet nė numėr dhe si fenomen nė Nikėl.  \r\nE gjithė sipėrfaqja e tokės ėshtė ndarė pas viteve 90-tė sipas Ligjit 7501, ku ēdo frymė ka 3,5 dynym tokė arrė, megjithatė, si kudo, edhe Nikla sot ka probleme me ndarjen e tokave, tė cilat janė ndarė sipas kufijve tė vjetėr. Nė tėrėsi pėr komunėn, nuk ėshtė futur ende ujitja 100%, pasi ka toka tė cilat nuk i mbulon rrjeti i kanaleve ujitėse plotėsisht. \r\nNė Nikėl, nė kohėn e diktaturės komuniste, bujqėsia pėsoi zhvillim tė madh dhe sistemi i kanalizimeve dhe ujitjes ishte tėrėsisht nė funksion tė plotė, thonė fshatarėt. Vetė Nikla ishte bazė eksperimentale pėr grurin dhe domaten. Nė tri fshatra tė komunės, kishte serra tė mėdha domatesh, me rezultate shumė tė larta. “Nė vitet 70-tė, nė fshatin Zezė tė komunės sė Niklės, u arritėn rezultate rekord pėr domaten, ku u morėn mbi 2400 kuintal/ha, nga 600 kuintal/ha qė ishte plani, pėr tė cilin u shkrua edhe nė njė revistė franceze”, kujton Rahman Rrenja, dikur brigadier nė serrat e Zezės, sot, kryetar i Komunės sė Niklės. \r\nKrijimi i Shoqatės sė Pėrdoruesve tė Ujitjes tė Niklės, nuk ka ndikuar aq sa pritej  nė pėrmirėsimin e jetesės. SHPU e Niklės pėrfshin 4 fshatra tė vegjėl (Verion, Zezė, Nikėl dhe pjesėrisht Larushk dhe Tapizė, sipas largėsisė gjeografike dhe pranisė sė ujrave). Tokat ndodhen nėn ujė dhe ujitja bėhet kryesisht nga rezervuari i Verionit, si dhe burimi i lumit Zezė. Tė gjitha familjet e Niklės janė tė anėtarėsuara nė SHPU, por vetėm rreth 80% e tyre paguajnė kuotat vjetore prej 500 lekė/vit. Nė kohėn e ujitjes, tarifa e ujit, e vendosur nga Kėshilli Administrativ, ėshtė 300 lekė/dynym/orė. Estref Cangu, kryetar i SHPU-sė sė Niklės thotė se “nga fondet e mbledhura, 75% pėrdoret pėr mirėmbajtje, ndėrsa 25% pėr pagat”. Fshati nuk ka probleme pėr vaditjen, pėrjashtuar njė numri shumė tė pakėt, qė i kanė tokat nė afėrsi tė kanaleve, ende tė parehabilituara. \r\nDrejtues tė komunės bashkė me kryesinė e SHPU-sė synojnė qė tė arrihet pagesa e plotė e kuotės sė anėtarėsimit, duke i ndėrgjegjėsuar me qėllim qė tė rriten tė ardhurat nė SHPU. “Vetėm kėshtu, krijohen mundėsi pėr investime edhe nė zonat ku banojnė kėto familje”, thotė kryetari i SHPU-sė sė Niklės.   \r\nMegjithatė, nė fshat pranohet se suksesi i njė shoqate, ėshtė lidhja e drejtuesve tė saj me fermerėt. Sa mė afėr tė jenė nė marrėdhėniet mes tyre, aq mė shumė besim do tė kenė tė dy palėt. “Mendoj se sa mė shumė tė rritet anėtarėsimi nė SHPU, aq mė shumė do tė rriten tė ardhurat e fermerėve, tė vetė shoqatės sė ujitjes, si dhe duke u krijuar fonde mė tė mėdha, do tė rritet prodhimi bujqėsor”, shprehet njė nga fermerėt.\r\n\r\nTė ardhur nga zonat veriore, \r\nasistencė sociale dhe punėsim privat \r\n\r\nFshati ka banorė autoktonė, si dhe njė pakicė tė vogėl, rreth 42 familje tė varfėra, tė ardhur nga rrethi i Matit, rreth me tė cilin historikisht, janė bėrė martesa dhe krushqi. \r\nPėr familjet e varfėra, komuna ndan asistencė sociale prej 2000 lekėsh nė muaj. Gjendja e tyre ėshtė mjaft e vėshtirė, pasi nuk disponojnė asnjė dynym tokė. Pėrgjithėsisht, ky kontigjent ėshtė i punėsuar tek bizneset qė kanė hapur njė pjesė e mirė e fshatarėve tė Niklės.    \r\n\r\nBuxheti: 60 milion lekė pėr rrugė dhe qendra shėndetėsore\r\n\r\nKomuna ka miratuar sė fundmi buxhetin pėr vitin 2004, prej 60 milion lekėsh, ku parashikon tė ndėrtojė nga njė qendėr shėndetėsore pėr tre fshatra. Njė urė e domosdoshme duhet tė ngrihet pėr tė lidhur dy brigjet e lumit nė fshatin Zezė. Ky investim pritet tė kryhet nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit. \r\nNikla pėrfshin nė kufijtė e vet edhe Aeroportin e Rinasit. Pushteti komunal nga ky objekt strategjik, pėrfiton njė pėrqindje tė vogėl tė ardhura nga taksat e tij. Nga kėto tė ardhura, janė shtruar rrugėt e fshatit, ndėrsa janė nė pėrfundim zyrat e reja tė komunės. \r\nVetė Komuna ka tė ardhura tė mira, qė garantojnė rregullime tė nevojshme pėr njė jetė sa mė normale dhe sa mė afėr qytetit. Kėshtu, sapo ėshtė miratuar buxheti i ri, me 60 milion lekė. Duke qenė se komuna e Niklės pėrfshin nė kufijtė e vet Aeroportin e Rinasit, pushteti komunal nga ky objekt strategjik, pėrfiton njė pėrqindje tė vogėl tė tė ardhurave nga taksat e tij. Nga kėto tė ardhura, janė shtruar rrugėt e fshatit, ndėrsa janė drejt pėrfundimit zyrat e reja tė komunės. Kėtė vit do tė ndėrtojė 3 qendra shėndetėsore pėr tre fshatra. Njė urė e re do tė ngrihet pėr tė lidhur dy brigjet e lumit nė fshatin Zezė, investim nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit.\r\nTė ardhmen, banorėt e shohin me optimizėm. Tė ardhurat mujore pėr familjet qė kanė biznese, janė shumė tė mira. Por edhe familjet qė rrojnė vetėm nė bujqėsi, ndihen mirė me tė ardhurat qė sigurojnė. Duke qenė afėr qyteteve tė Tiranės, Fushė-Krujės, banorėt nuk kanė dėshira qė ta braktisin fshatin, por synojnė qė ta bėjnė sa mė tė ngjashėm me qytetet. Imitimi qė ka nisur, e tregon kėtė. Pėr mirė, apo pėr mė keq, largimi nga puna e tokės, ende nuk ka dhėnė pėrgjigjen e vet tek kėta fshatarė qė luhaten ndėrmjet biznesit tė tokės dhe atij prodhues, pėrherė e mė shumė.', 'Nini MANO', 'reportazh', 'Fshati Nikėl, me 280 familje dhe 2500 banorė, pėrbėn shembullin unikal nė vend pėr zhvillimin e biznesit tė vogėl fshatar nė fushėn e prodhimit industrial, kryesisht tė  mobiljeve. Qė ', '', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012738SK', 'Qipro, si u “pushtua” nga turistėt', 'Ishulli i Qipros pėrmban nė vetvete shumė histori. Ai ka qenė gjithnjė njė vend i lakmuar, pėr arsye tė pozitės strategjike qė ka ishulli si pozicion gjeografik, si dhe pėr shkak tė pasurive natyrore. Egjiptianėt, Fonikasit, Romanėt, Luzinjanėt, Venecianėt, Otomanėt dhe Britania e Madhe janė disa nga vendet pushtuese, tė cilat kanė lėnė gjurmėt e tyre dhe kanė ndikuar nė kulturėn, fenė dhe popullsinė e ishullit.\r\n….Lakmia e dikurshme tashmė ėshtė kthyer nė njė burim tė mirė fitimi pėr shtetin e vogėl tė Qipros, qė jo mė shumė se dy muaj mė parė iu bashkua 15-shes sė Bashkimit Europian. Dhe nuk ėshtė rastėsi qė nga tė 10 anėtaret e reja Qipro ishte vendi me nivelin mė tė lartė tė tė ardhurave vjetore pėr frymė, 15.000 euro (kujtojmė qė Shqipėria e ka kėtė shifėr pak mė shumė se 1.500 euro). \r\n\r\nRepublika Turke e Qipros Veriore\r\nRepublika Turke e Qipros Veriore (TRNC) ndodhet nė detin Mesdhe, 60 km larg nga Turqia. Ka njė popullsi prej rreth 210 000 banorė. Topografia, flora dhe fauna kanė njė varietet interesant. Kryeqyteti quhet Nikosia (Lefkosha) dhe gjuha zyrtare ėshtė turqishtja. Ajo ėshtė qė prej njė shekulli Republikė dhe sistemi i qeverisjes ėshtė Demokraci Parlamentare. Ekonomia e vendit bazohet nė turizėm dhe edukim. Qipro veriore pėrdor lirėn turke si monedhė kombėtare. Valutat e huaja tė pėrdorura janė dollari amerikan dhe stėrlina. \r\nTurizmi ėshtė i pėrqendruar gjatė pranverės, verės dhe vjeshtės. Fluksi i turistėve gjatė vitit i kalon tė 100 000 njerėzve tė ardhur nga vendet europiane si Gjermania, Anglia, Austria, Norvegjia etj. Gjatė muajve tė dimrit ishulli frekuentohet nė veēanti nga anglezėt. Mesatarisht njė turist harxhon rreth 300 dollarė amerikan pėr njė javė nė njė hotel me tre yje. \r\nGjithashtu, nė ishull ndodhen pesė universitete, ku studiojnė rreth 40 000 studentė nė vit tė ardhur nga 32 vende tė ndryshme. Ishulli ka qenė pjesė e Perandorisė Osmane pėr pothuajse katėr shekuj. Pas Luftės sė parė Botėrore u shndėrrua nė koloni Britanike. Mė 1960 Qipro fitoi pavarėsinė dhe shpalli Republikėn Qipriote, e cila u themelua nėn paktin ndėrkombėtar pėr barazinė politike dhe legjislative tė tė dyja popullsive ekzistuese, turke dhe greke. Pėr shkak tė mosmarrėveshjeve ndėrmjet dy vendeve qipriotėt turk themeluan Republikėn Turke tė Qipros sė Veriut nė nėntor tė 1983.                \r\nQipro ka njė klimė tė veēantė, prandaj ofron gjatė gjithė vitit pushime perfekte. Rreshjet janė tė pėrqėndruara nė dhjetor dhe janar. Temperatura e detit ėshtė mbi 200 C pothuajse gjatė gjithė vitit. Ėshtė e njohur pėr lule tė ndryshme, ku nga mė tė veēantat janė 32 lloje orkidesh. Bregdeti i Qipros Veriore ėshtė njė nga mė tė bukurit dhe mė tė parrezikshmit ndėr gjithė bregdetet e Mesdheut. Ujrat kristalore tė Mesdheut janė gjithmonė tė preferuara pėr tė notuar, shėtitur me barkė dhe praktikuar sporte tė shumta ujore, megjithėse tė gjitha hotelet dhe fshatrat turistikė kanė pishina moderne. Pjesa mė e madhe e hoteleve ėshtė e pėrqendruar nė portin antik tė Girnes (bregdeti verior i Republikės turke tė Qipros), si dhe nė Gazimagusa (bregdeti lindor i Republikės turke tė Qipros).\r\nBregdeti verior i Qipros ėshtė i kufizuar nga malet madhėshtore Besparmak (pesė gishtėrinjtė), tė cilėve ua shtojnė magjinė kėshtjellat mesjetare qė ndodhen nė to. Mbrapa maleve, nė brendėsi tė vendit, gjenden fusha Mesaoria e mbushur me lule nga mė tė rrallat, aeroporti Ercan, si dhe kryeqyteti i Republikės turke tė Qipros, Lefkosa. Pėrgjatė bregdetit lindor gjendet qyteti i lashtė i Gazimaguses dhe afėr tij gėrmadhat antike tė Salamisit. Nė veri-lindje peizazhi ėshtė mė i thyer. Fushat e hapura shndėrrohen nė kullota me pemė ulliri nėpėr to, tė rrethuara me mure guresh dhe kodra tė vogla shkėmbore. Plazhet nė kėtė zonė janė pėrzierje e pishinave natyrore tė formuara nga deti nėpėr shkėmbinj me gjiret e mbuluara plot rėrė. Guzhina e Qipros veriore ėshtė njė pasqyrė e historisė sė ishullit dhe pėrdorimit tė produkteve nga deti. Guzhina turke qipriote ėshtė njė pėrzierje e veēantė e Lindjes dhe Perėndimit. Mėngjesi pėrfshin fruta, veēanėrisht pjepėr tė kultivuar nė Qipro, bukė tė ndryshme vendase me djathė ose reēel, vezė, si dhe salēiēe lokale. Kosi i bėrė nė kushte shtėpiake shėrbehet me mjaltė vendas. Darka pėrfshin meze qė janė rreth 20 pjata tė vogla me sallatra tė ndryshme, tė cilat shėrbehen para pjatės kryesore.\r\nQipriotėt turq njihen pėr bujarinė dhe mikpritjen. Kur tė gjendeni duke bėrė Pazar ose shijuar njė vakt, tė jeni tė sigurtė qė do tė jeni gjithmonė tė mirėpritur. Ardhja nė kėtė ishull mund tė bėhet me avion nėpėrmjėt dy kompanive qė ofrojnė shėrbimin e tyre, Turkish airlines dhe Cyprus Turkish Airways ose me tragete, qė realizohet nėpėrmjet Turqisė nga qytetet Mersin, Tasucu dhe Alanya. Pėr tė hyrė nė Republikėn Turke tė Qipros Veriore nuk duhet vizė, por duhet specifikuar data e hyrjes dhe daljes nga vendi.', 'Sonila Kaleshi', 'turizėm', 'Ishulli i Qipros pėrmban nė vetvete shumė histori. Ai ka qenė gjithnjė njė vend i lakmuar, pėr arsye tė pozitės strategjike qė ka ishulli si pozicion gjeografik, si dhe pėr ', '', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012739RM', 'Frika e inflacionit', 'Rritja e inflacionit i shtoi pritshmėritė se Reservat \r\nFederale (FED) tė SHBA-sė do tė rrisin interesat nė fund tė kėtij muaji. Indeksi i Ēmimeve tė Konsumit u rrit nė 0.6% nė maj, pas shtrenjtimit tė ēmimit tė karburanteve, duke e ēuar normėn vjetore tė inflacionit nė 3.1%. Por inflacioni bazė (duke hequr ushqimet dhe energjinė) arriti nė 1.7% dhe mesazhet e kreut tė FED ishin se interesat duhet tė fillojnė tė rriten gradualisht. \r\nKjo ėshtė koha kur shumėkujt i vjen nė mendje situata e viteve ’70. Nga 2-3% qė ishte norma e inflacionit nė vendet e zhvilluara nė vitet ’60 kapėrceu nė 13% nė 1974 dhe qėndroi nė nivelin 7-12% pėr 8 vitet e ardhshme. Nė tetor tė vitit 1979, pėr Paul Volcker, kreun e atėhershėm i FED-it u mbush kupa. Nė tė ashtuquajturėn “mbrėmje speciale tė sė shtunės”, ai bėri tė ditur pėr njė shtrėngim tė ndjeshėm tė politikės monetare, me synim pėr tė “mposhtur” inflacionin. Ky ishte nė fakt njė moment pėrcaktues dhe njė fillim i ri pėr pjesėn mė tė madhe tė bankave qendrore. Qė prej asaj kohe, inflacioni ka rėnė kudo, duke ia lehtėsuar punėn firmave dhe kursimtarėve. \r\n \r\nRreziqe nė horizont\r\nShumė besojnė se ky sukses mund tė jetė tani nė rrezik. Nė fakt, duke pasur parasysh normat ende tė ulėta tė inflacionit, duket sikur kjo frikė ėshtė e pabazė. Alan Greenspan, pasardhėsi i Z. Volcker duket mjaft i sigurt se ka gjithēka nėn kontroll. Megjithėse inflacioni po rritet mė shpejt se ē’pritej nė SHBA, nė zonėn e euros dhe shtetet e tjera duket se presionet inflacioniste nuk pėrbėjnė njė shqetėsim. Madje, jo mė shumė se njė vit mė parė, bankat qendrore ishin tė shqetėsuara rreth rrezikut tė deflacionit. Objektivi i FED nė atė kohė ishte tė rriste inflacionin. Lajmi i mirė ėshtė qė Greenspan dhe bankierėt e tjerė qendrorė arritėn tė shmangin deflacionin. Por lajmi i keq ėshtė se ata mund tė kenė qenė mė tė suksesshėm se ē’duhej dhe inflacioni po rikthehet nė nivele mė tė larta  se ē’pritej. \r\nNjė pjesė e rritjes sė fundit tė inflacionit i dedikohet ēmimeve tė larta tė karburanteve, tė cilat pėr fat tė mirė tani kanė rėnė pak. Por, kjo nuk ėshtė veēse njė pjesė e problemit. Bota ekonomike po rritet me ritmet mė tė shpejta tė kėtyre dy dekadave tė fundit. Si rrjedhojė, bankat kanė mė pak “fuqi” sesa mendonin, ēka e bėn mė tė lehtė pėr firmat tė rrisin ēmimet. Por, nė tė gjithė kėtė situatė njė gjė ėshtė e qartė; rritja ekonomike botėrore po ndizet nga normat e ulėta tė interesit. \r\n\r\nTundimi i inflacionit\r\nNė shekuj, inflacioni ėshtė rritur apo ulur, por rritja e tij ėshtė shkaktuar gjithmonė nga liberalizimi i politikės monetare, shpesh i shoqėruar me luftėra apo sforcime tė tjera buxhetore. Gjithsesi ėshtė alarmuese qė politikat monetare dhe fiskale janė aktualisht shumė liberale. Nė vendet e G7, deficiti mesatar buxhetor nė raport me PPB ėshtė mė i larti i kėtyre 50 viteve tė fundit, ndėrsa politika monetare ėshtė mė liberalja, qė nga viti 1970 (kur inflacioni filloi tė merrte tė pėrpjetėn).\r\nPolitika e kujdesshme monetare e ndjekur nga bankat e pavarura qendrore ndikoi shumė nė rėnien e inflacionit nė dy dekadat e fundit. Kjo situatė ėshtė mbėshtetur nga globalizmi dhe konkurrenca, tė cilat kanė ndihmuar nė uljen e ēmimeve. \r\nPor sa tė sigurta janė bankat qendrore pėr pavarėsinė e tyre? Javėt e fundit si ministri francez i Financave Nicolas Sarkozy, ashtu dhe kryeministri italian Silvio Berluskoni i bėnė thirrje Bankės Qendrore Europaine tė ulte normat e interesit. \r\nPor edhe nėse bankat qendrore arrijnė tė mbajnė pavarėsinė e tyre, ato mund tė bėjnė shumė gabime, megjithėse ka dy argumente se pėrse ngjarjet e viteve ’70 nuk mund tė ndodhin mė. Sė pari, argumentohet qė bankat qendrore kanė njė zotėrim mė tė mirė mbi paranė dhe si rrjedhojė mbi inflacionin  Sė dyti,tregjet e letrave me vlerė nuk do tė lėnė inflacionin tė ngrejė krye (bankat qendrore dhe tregjet do tė shėrbejnė si roje tė njėra-tjetrės). Por, problemi ėshtė se tė dyja kėto supozime mund tė reflektojnė besimin e tepruar nė aftėsinė e bankierėve qendrorė dhe investitorėve tė letrave me vlerė. \r\n \r\nPikėpamja nga njė planet tjetėr\r\nImagjinoni sikur njė marsian tė kthehet sot nė Tokė njė ēerek shekulli pasi ka bėrė vizitėn e fundit. Ai nuk do tė jetė nė dijeni tė suksesit tė bankave tė pavarura qendrore nė mposhtjen e inflacionit (dhe frikės sė deflacionit njė vit mė parė). Ai do tė vėrente se ngadalėsimi i ekonomisė amerikane ėshtė zhdukur shpejt, se Prodhimi i Pėrgjithshėm Bruto me terma nominalė ėshtė rritur 7% vitin e fundit, se inflacioni ėshtė 3% dhe me tendencė nė rritje. Nga kjo situatė ai do tė supozonte se normat bazė tė interesit duhet tė jenė rreth 4%, pozitive nė terma realė. Nėse do t’i thoshit atij qė interesat bazė tė SHBA-sė aktualisht janė 1%, ai me siguri do tė kthehej mbrapsht dhe do tė fluturonte direkt e pėr nė Mars.\r\nNga kjo pikėpamje duket e ēuditshme qė tregjet financiare shqetėsohen rreth faktit qė normat e interesit mund tė rriten me njė ēerek pikė pėrqindjeje nė takimin e FED-it nė 30 qershor. Por pyetjet qė duhen bėrė realisht janė: Pse FED-i nuk e shtrėngoi politikėn monetare mė parė? Sa duhen rritur normat e interesit?\r\nNė tė vėrtetė, politika globale monetare do t’i dukej e liberalizuar nė mėnyrė tė rrezikshme njė marsiani, duke pasur parasysh qė interesat bazė nė ekonomitė mė tė mėdha janė nė nivelet mė tė ulėta historike. I gjithė ky likuiditet qė po injektohet nga Banka Qendrore duhet tė shkojė diku. Edhe nė rast se inflacioni dhe ēmimet e mallrave mbeten mė tė ulėta se nė vitet ’70, politika e liberalizuar monetare do tė “fryjė” ēmimet e shtėpive apo tė kapitaleve nė shumė shtete. Bankierėt qendrorė duhet tė jenė tė shqetėsuar rreth kėtij fakti, po aq shumė sa nė kohėn e vjetėr tė rritjes sė ēmimeve tė konsumit. Por, nė fakt disa bankierė duken po aq tė vetėkėnaqur si nė kohėn para se tė fillonte rritja e inflacionit nė vitet ’70. \r\nGjithsesi, akoma duket se nuk ka tė ngjarė qė inflacioni tė kthehet nė nivele dyshifrore si nė vitet ’70. Por bankat qendrore duhet tė tregohen tė zgjuara pėr tė ndalur fluksin e tepėrt tė likuiditeteve. Z. Volcker, i cili udhėhoqi me sukses luftėn kundėr inflacionit nė vitet ’70 do ta kuptonte pse. “Fuqia unike e vėrtetė e njė banke qendrore”, ka thėnė ai njėherė, “ėshtė fuqia pėr tė krijuar para dhe nė fund tė fundit, fuqia pėr tė krijuar ėshtė fuqia pėr tė shkatėrruar”. Dhe bankierėt e sotėm qendrorė duhet ta kujtojnė mirė kėtė shprehje.', 'Revista Monitor', 'bota', 'Rritja e inflacionit i shtoi pritshmėritė se Reservat \r\nFederale (FED) tė SHBA-sė do tė rrisin interesat nė fund tė kėtij muaji. Indeksi i Ēmimeve tė Konsumit u rrit nė 0.6% ', '', 'NULL', 'NULL', 'NULL');
INSERT INTO `artikujt` VALUES ('012742RM', 'NOKIA 3220, “Zhytu” nė aksion', 'Kamera foni Nokia 3220 shėnon njė arritje, me njė marramendje dritash ritmike qė shkėlqejnė, duke ofruar njė mėnyrė tė re pėr tė komunikuar me miqtė nė mes tė turmės. Nokia 3220, i paraqitur nga Nokia Totally Board i Selanikut tė Greqisė ėshtė i karakterizuar nga njollat e Nokia Xpress-On tė tejdukshme me efekte tė shkėlqyeshme pėr tė shėnuar arritjen e telefonatave dhe mesazheve nė harmoni me ritmin e zileve. \r\nKapaku i lėvizshėm dhe zilet, sfondi, ekrani me ngjyra dhe pjesė tė ndritshme e bėjnė mė tė lehtė dhe zbavitėse personalizimin. \r\nSidomos mbi tė gjitha, nėnvizon njė deklarim i firmės prodhuese finlandeze pėr produktin e ri, Nokia 3220 ėshtė nė shitje me njė ēmim “tė lehtė” qė duhet tė nisė nga 250 euro. \r\nNokia ka paraqitur mesazhistikėn e tekstit, mesazhistikėn me vizatime dhe atė shumė pėrbėrėse - paraqet shpikjen e saj tė re; mesazhistikėn e shkėlqyeshme. Duke pėrzjerė Nokia 3220 dhe LED tė Nokia Xpress-on Fun Shell ndriēohen “duke shkruajtur” njė mesazh qė duket sikur qėndron pezull nė ajėr. Tė shkėmbesh mesazhe nė njė dhomė tė tejmbushur me njerėz ose gjatė koncerteve nė ajėr tė pastėr nuk do tė jetė mė e njėjta gjė. \r\nNokia 3220 vė nė provė aftėsinė e “mbijetesės” tė pėrdoruesit nė lojėn e parė tė lėvizshme tė frymėzuar nga seria e famshme televizive Surviv